ซีรีส์ 1 · รู้จักเม็ดพลาสติก
เม็ดพลาสติกแต่ละชนิดทำจากอะไร
แผนที่วัตถุดิบตั้งแต่ต้นทาง
PP กับ PE มาจากน้ำมันและก๊าซ แต่ PVC ต้องใช้เกลือ PA ต้องใช้แอมโมเนีย และ POM เริ่มจาก methanol การรู้ว่าเม็ดแต่ละชนิดผูกกับวัตถุดิบตัวไหน ช่วยให้อ่านออกว่าเมื่อตลาดต้นทางขยับ ราคาเม็ดที่คุณใช้จะโดนหรือไม่
ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ต.ค. 2569
แผนที่วัตถุดิบ: จากต้นทางถึงเม็ด
อ่านจากซ้ายไปขวา: แหล่งต้นทาง → วัตถุดิบตั้งต้น (building block) → สารตัวกลาง → เม็ดพลาสติก สีของเส้นบอกว่าเส้นทางนั้นเริ่มจากวัตถุดิบตั้งต้นตัวไหน เม็ดที่มีหลายเส้นวิ่งเข้าหา ต้นทุนจะผูกกับหลายตลาดพร้อมกัน
เลื่อนภาพไปทางขวาเพื่อดูครบทุกขั้น
เม็ดแต่ละชนิดทำจากอะไร
ตารางนี้สรุปเส้นทางหลักที่ใช้ในอุตสาหกรรม บางชนิดมีหลายเส้นทาง เราใส่เส้นทางที่พบมากและเส้นทางทางเลือกที่ควรรู้
| เม็ด | monomer / วัตถุดิบหลัก | ต้นทางที่กระทบราคา | ลักษณะเด่น | งานที่ใช้บ่อย | รหัสรีไซเคิล |
|---|---|---|---|---|---|
| PE (HDPE, LDPE, LLDPE) | ethylene (LLDPE เติม butene, hexene หรือ octene) | แนฟทา หรือ ethane จากก๊าซธรรมชาติ | semi-crystalline เหนียว ทนเคมี | ถุง ฟิล์ม ขวด ถัง ท่อ | 2 (HDPE), 4 (LDPE) |
| PP | propylene (copolymer เติม ethylene) | แนฟทา, FCC, propane ผ่าน PDH | semi-crystalline เบา ทนความร้อนกว่า PE | ฝา ภาชนะ ชิ้นส่วนรถ กระสอบสาน | 5 |
| EVA | ethylene + vinyl acetate (จาก ethylene และกรดอะซิติกจาก methanol) | ethylene, methanol | นิ่ม ยืดหยุ่น ใส | พื้นรองเท้า ฟิล์มเกษตร hot melt แผ่นห่อหุ้มเซลล์แสงอาทิตย์ | 7 |
| PVC | vinyl chloride จาก ethylene + คลอรีน (ในจีนมีเส้นทาง acetylene จากถ่านหิน) | ethylene, เกลือและค่าไฟฟ้า, ถ่านหิน | amorphous แข็ง ต้องใช้ stabilizer ปรับนิ่มด้วย plasticizer | ท่อ สายไฟ หนังเทียม ฟิล์มห่อ | 3 |
| PET | PTA (จาก p-xylene) + MEG (จาก ethylene) | อะโรมาติกส์, ethylene | ใส แข็งแรง กันก๊าซดี ต้องอบแห้งก่อนขึ้นรูป | ขวดน้ำ เส้นใยโพลีเอสเตอร์ ฟิล์ม | 1 |
| PBT | PTA + 1,4-butanediol | อะโรมาติกส์, butanediol | semi-crystalline ฉนวนไฟฟ้าดี ขนาดเสถียร | ขั้วต่อไฟฟ้า ชิ้นส่วนรถ | 7 |
| PS / EPS | styrene (benzene + ethylene) · EPS เติม pentane เป็นสารทำให้ฟู | benzene, ethylene | amorphous ใส แข็ง เปราะ (HIPS เติมยางให้เหนียว) | กล่องใส ถ้วย โฟมกันกระแทก ฉนวน | 6 |
| ABS / SAN | acrylonitrile (propylene + แอมโมเนีย) + butadiene + styrene · SAN ไม่มี butadiene | propylene, C4, benzene, แอมโมเนีย | amorphous เหนียว ผิวสวย ชุบโลหะได้ | เปลือกเครื่องใช้ไฟฟ้า ชิ้นส่วนรถ ของเล่น | 7 |
| PMMA (อะคริลิก) | methyl methacrylate (เส้นทาง acetone, C4 หรือ ethylene) | acetone (benzene + propylene), C4, methanol | ใสมาก ทนแดด ผิวแข็ง เปราะกว่า PC | ป้าย ไฟท้ายรถ แผ่นใส | 7 |
| PC | bisphenol A (phenol + acetone) + phosgene หรือ diphenyl carbonate | benzene, propylene, คลอรีน | ใส ทนแรงกระแทกสูง ทนร้อน ต้องอบแห้ง | แผ่นหลังคาใส เลนส์ไฟหน้ารถ เปลือกอุปกรณ์ | 7 |
| PA6 / PA66 (ไนลอน) | PA6: caprolactam · PA66: adipic acid + hexamethylenediamine | benzene, แอมโมเนีย, butadiene | semi-crystalline ทนสึก ทนน้ำมัน ดูดความชื้น | เฟือง ชิ้นส่วนใต้ฝากระโปรง เส้นใย | 7 |
| POM (อะซีทัล) | formaldehyde จาก methanol | ก๊าซธรรมชาติ หรือถ่านหิน | semi-crystalline ลื่น แข็ง ขนาดเสถียร | เฟือง คลิป ซิป ชิ้นส่วนกลไก | 7 |
| PLA | lactic acid จากการหมักแป้งหรือน้ำตาล | พืช (ข้าวโพด อ้อย มันสำปะหลัง) | ใส แข็ง ย่อยสลายได้ในสภาวะคอมโพสต์อุตสาหกรรม | ถ้วย ฟิล์ม ภาชนะ | 7 |
รหัสรีไซเคิลตามระบบ Resin Identification Code (ASTM D7611) เลข 7 หมายถึงกลุ่มอื่น ๆ ซึ่งมักไม่มีระบบเก็บกลับแยกเฉพาะ
ถ้าวัตถุดิบนี้ขยับ เม็ดไหนโดน
| ตลาดต้นทาง | เม็ดที่ได้รับผล | เพราะอะไร |
|---|---|---|
| น้ำมันดิบ / แนฟทา | แทบทุกชนิด โดยเฉพาะ PE, PP, PS, ABS, PET ในเอเชีย | แนฟทาเป็นวัตถุดิบหลักของ steam cracker และหน่วยผลิตอะโรมาติกส์ในเอเชีย |
| ก๊าซธรรมชาติ / ethane | PE, PVC, PET (ส่วน MEG), EVA, POM | ethylene จาก ethane และ methanol จากก๊าซ ต้นทุนต่ำในสหรัฐฯ และตะวันออกกลาง |
| propane | PP และสารที่ใช้ propylene: ABS, PC, PMMA | propylene จาก PDH ใช้ propane เป็นวัตถุดิบโดยตรง |
| benzene | PS, EPS, ABS, PC, PA6, PA66 | styrene, phenol, caprolactam และ adipic acid เริ่มจาก benzene ทั้งหมด |
| p-xylene | PET, PBT | ใช้ผลิต PTA |
| butadiene (C4) | ABS, PA66 บางเส้นทาง, ยางสังเคราะห์ | cracker ที่ใช้ ethane ให้ butadiene น้อยมาก เมื่อโลกใช้ ethane มากขึ้น butadiene จึงมักตึงตัว |
| คลอรีน / ค่าไฟฟ้า | PVC, PC (เส้นทาง phosgene) | คลอรีนผลิตด้วยไฟฟ้าจากน้ำเกลือ และได้โซดาไฟออกมาคู่กัน |
| methanol / ถ่านหิน | POM, EVA, PMMA บางเส้นทาง, PVC ในจีน | formaldehyde กรดอะซิติก และ acetylene มาจากเส้นทางนี้ |
| แอมโมเนีย | ABS, SAN, PA6, PA66 | ไนโตรเจนใน acrylonitrile, caprolactam และ diamine มาจากแอมโมเนีย |
| ราคาพืชผล | PLA และพลาสติกชีวภาพ | ใช้แป้งหรือน้ำตาลเป็นวัตถุดิบ |
อ่านแผนที่นี้ให้เป็นประโยชน์
- เม็ด commodity (PE, PP, PVC, PS) ผูกกับวัตถุดิบตั้งต้นตัวเดียวเป็นหลัก ราคาจึงตามแนฟทา ethane หรือ propane ค่อนข้างตรง ดูทิศทางได้ที่ สถานการณ์ตลาด
- เม็ดวิศวกรรม (ABS, PC, PA, POM, PBT) ใช้หลายวัตถุดิบและหลายขั้นตอน ราคาจึงขึ้นกับหลายตลาดพร้อมกัน และมักผันผวนตามสายการผลิตที่มีผู้ผลิตน้อยราย
- การเปลี่ยนชนิดเม็ดเพื่อลดต้นทุน เช่น ABS เป็น PP compound หรือ PC เป็น PMMA ต้องดูทั้งคุณสมบัติชิ้นงานและความเสี่ยงด้านวัตถุดิบไปพร้อมกัน ลองคิดต้นทุนต่อชิ้นงานดีได้ที่ เครื่องคิด Cost-in-Use
- ภาพรวมการกลั่นและปิโตรเคมีพร้อมสัดส่วนโดยประมาณ ดูได้ที่ ห่วงโซ่จากน้ำมันดิบถึงชิ้นงาน
ข้อควรทราบ
เส้นทางการผลิตในหน้านี้เป็นภาพรวมทั่วไปของอุตสาหกรรม ผู้ผลิตแต่ละรายอาจใช้เส้นทางหรือวัตถุดิบต่างกัน และราคาเม็ดยังขึ้นกับอุปสงค์ อุปทาน กำลังการผลิต และค่าขนส่ง ไม่ได้ขึ้นกับวัตถุดิบอย่างเดียว
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมราคา PP กับ PE ไม่ขยับเท่ากัน
เพราะใช้ monomer คนละตัว PE ทำจาก ethylene ซึ่งผลิตได้ทั้งจากแนฟทาและ ethane ในก๊าซธรรมชาติ ส่วน PP ทำจาก propylene ซึ่งมาจากแนฟทา FCC และ propane ผ่าน PDH เมื่อราคาก๊าซ propane และแนฟทาเปลี่ยนไม่เท่ากัน ราคาเม็ดสองชนิดจึงแยกทางกันได้
ทำไม ABS มักแพงกว่า PS
PS ใช้ styrene ตัวเดียว แต่ ABS ใช้สามตัว คือ acrylonitrile จาก propylene และแอมโมเนีย butadiene จาก C4 และ styrene จาก benzene ต้นทุนจึงผูกกับหลายตลาด และกระบวนการผลิตซับซ้อนกว่าเพราะต้องมีเฟสยางกระจายในเนื้อพลาสติก
เม็ดรีไซเคิลผูกกับราคาวัตถุดิบเหล่านี้ไหม
ผูกน้อยกว่าเม็ดใหม่ เพราะต้นทุนหลักคือการเก็บ คัดแยก และผลิตเป็นเม็ด แต่ยังตามราคาเม็ดใหม่บางส่วน เมื่อเม็ดใหม่ถูกลงมาก ความต้องการเม็ดรีไซเคิลมักลดลงตาม
