พลาสติกรีไซเคิลต้องใช้วิศวกรรม
ไม่ใช่แค่การเก็บกลับมา

ขยะพลาสติกโตเร็วกว่าการรีไซเคิล

รายงาน OECD Global Plastics Outlook: Policy Scenarios to 2060 (ข่าวเผยแพร่ 3 มิถุนายน 2565) ประเมินว่าโลกมีขยะพลาสติก 353 ล้านตันในปี 2562 และถ้าไม่มีนโยบายใหม่ จะเพิ่มเป็น 1,014 ล้านตันในปี 2603 หรือเกือบสามเท่า ในปี 2562 ขยะเหล่านี้ถูกรีไซเคิลเพียง 9% และคาดว่าจะขยับเป็นแค่ 17% ในปี 2603

ในประเทศไทย ตามแผนของภาครัฐ คือ Roadmap การจัดการขยะพลาสติก พ.ศ. 2561–2573 ของกรมควบคุมมลพิษ แผนปฏิบัติการระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566–2570) ตั้งเป้านำพลาสติกเป้าหมายกลับมาใช้ประโยชน์ 100% และไม่ให้ขยะพลาสติกเป้าหมายไปจบที่หลุมฝังกลบ

ตัวเลขเหล่านี้บอกว่าความต้องการเม็ดรีไซเคิลจะมากขึ้น แต่คอขวดจริงไม่ใช่ปริมาณขยะ คอขวดคือคุณภาพที่นิ่งพอจะเขียนลงสเปกได้ เม็ดรีไซเคิลที่ MFI แกว่ง มีกลิ่น หรือมีจุดดำ ใช้กับชิ้นงานที่มีลูกค้าปลายทางตรวจรับไม่ได้ ไม่ว่าราคาจะถูกแค่ไหน

PIR กับ PCR: รู้ก่อนว่าวัตถุดิบมาจากไหน

ตาม ISO 14021 วัสดุรีไซเคิลแบ่งเป็นสองกลุ่ม PIR (pre-consumer หรือ post-industrial) คือเศษที่เกิดระหว่างการผลิตแล้วถูกส่งออกไปรีไซเคิล เช่น runner ขอบฟิล์ม หรือล็อตตกสเปกจากโรงงานอื่น ส่วน PCR (post-consumer) คือพลาสติกที่ผ่านมือผู้ใช้ปลายทางแล้ว เช่น ขวด ถัง ลัง และฟิล์มใช้แล้ว PIR มักรู้ชนิดและเกรด สะอาดกว่า และนิ่งกว่า PCR มีปริมาณมากกว่าแต่แปรปรวนกว่ามาก ทั้งชนิดพลาสติกที่ปน กลิ่น และประวัติความร้อน ส่วนเศษที่บดแล้วป้อนกลับเข้ากระบวนการเดิมในโรงงานเดียวกัน ไม่นับเป็นเนื้อรีไซเคิลตามมาตรฐานนี้ อ่านรายละเอียดและตารางเทียบ →

วงจรรีไซเคิลทั้งวง

วงจรเชิงกลของพลาสติก (mechanical recycling) มี 8 ขั้น ทุกขั้นมีจุดที่คุณภาพได้มาหรือเสียไป สิ่งที่หลุดจากขั้นต้นแทบแก้ไม่ได้ที่ขั้นปลาย

• คัดแยก (ขั้น 4): ตัดสินความบริสุทธิ์ของชนิดพลาสติก PE ที่ปนใน PP แยกออกได้ยากหลังหลอมรวมกันแล้ว การคัดแยกและเตรียมวัตถุดิบ →
• ล้าง (ขั้น 5): ลดกลิ่น คราบ ฉลาก กาว และทราย ถ้าล้างไม่พอ กลิ่นจะตามไปถึงชิ้นงาน
• รีดและกรอง (ขั้น 6): melt filter ดักสิ่งปนแข็ง vacuum degassing ดึงความชื้นและสารระเหยออก และเป็นจุดที่ใส่ additive package เพื่อชดเชยสารกันเสื่อมที่หายไป การพัฒนาสูตร →
• เม็ดรีไซเคิล (ขั้น 7): แยกล็อต ผสมให้เนื้อเดียวกัน ตรวจตามสเปก และเก็บตัวอย่าง จากเกล็ดสู่เม็ด และการตรวจทุกล็อต →

หลักการเครื่องรีดที่ใช้ในขั้น 6 เหมือนเครื่องรีดทั่วไป อ่านพื้นฐานได้ที่ การรีด (Extrusion)

ACS ทำงาน Circular อย่างไร

งานกลุ่ม Circular ผลิตที่โรงงานของ ACS เอง (กำลังการผลิตไม่เกิน 3,000 ตัน/ปี อยู่ระหว่างขยาย) เพราะวัตถุดิบรีไซเคิลต้องคุมต่อเนื่องตั้งแต่รับเข้าจนถึงแยกล็อต สูตรพัฒนาร่วมกับลูกค้าทีละงาน เม็ด PCR / rPP compound ขายภายใต้แบรนด์ Pure Earth และ ACS ไม่มีขั้นต่ำในการผลิต สินค้ากลุ่มอื่นผลิตร่วมกับเครือข่ายผู้ผลิตพันธมิตรตามสูตรที่ ACS ออกแบบ

1. เริ่มจากโจทย์ บอกเราว่าชิ้นงานคืออะไร ขึ้นรูปด้วยกระบวนการไหน เม็ดที่ใช้อยู่ สัดส่วนรีไซเคิลที่ตั้งเป้า และการทดสอบที่ลูกค้าปลายทางใช้ตรวจรับ
2. ทบทวนวัตถุดิบและสเปก ตกลงแหล่งวัตถุดิบ (PIR หรือ PCR ชนิดไหน) สเปกวัตถุดิบขาเข้า และคุณสมบัติที่เม็ดต้องได้ พร้อมวิธีทดสอบของแต่ละค่า
3. พัฒนาสูตรร่วมกัน ออกแบบ additive package และสัดส่วนผสมให้ตรงกับชิ้นงาน ไม่ใช่ให้ตรงกับค่าของเม็ดใหม่
4. ล็อตทดลอง ผลิตล็อตเล็กให้ลูกค้าทดลองบนเครื่องจริง และทดสอบชิ้นงานตามเกณฑ์ของลูกค้าปลายทาง
5. ตกลงสเปกเป็นลายลักษณ์อักษร ช่วงค่าที่ยอมรับ วิธีทดสอบ และเกณฑ์รับล็อต เขียนไว้ให้ทั้งสองฝ่ายใช้อ้างอิงตรงกัน
6. ผลิตล็อตจริง ผลิตที่โรงงาน Circular ของ ACS ทุกล็อตมีหมายเลขล็อตและตัวอย่างเก็บ (retain sample)
7. ล็อตซ้ำ ส่งผลทดสอบของแต่ละล็อตเทียบกับสเปก ถ้ามีค่าหลุดช่วงหรือวัตถุดิบหลักเปลี่ยน คุยกันก่อนส่งของ

สิ่งที่ลูกค้าได้รับทุกล็อต

• สเปกที่ตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร: รายการคุณสมบัติ ช่วงค่าที่ยอมรับ และวิธีทดสอบ เช่น MFI (ISO 1133) ความชื้น เถ้า (ISO 3451) ความหนาแน่น (ISO 1183) และสี (L*a*b*) ตามที่ชิ้นงานต้องการ
• หมายเลขล็อต: บนบรรจุภัณฑ์ทุกถุง ใช้ย้อนกลับไปหาวันผลิตและวัตถุดิบที่ใช้ได้
• ผลทดสอบที่บันทึกไว้: ผลของแต่ละล็อตเทียบกับสเปก วัดที่แล็บพันธมิตร แล็บภายนอก หรือ QC ของลูกค้า ตามที่ตกลงกัน ไม่ใช่ตัวเลขจากเอกสารทั่วไป
• ตัวอย่างเก็บ: ใช้เทียบเมื่อมีคำถามย้อนหลัง

ถ้าลูกค้าปลายทางต้องการใบรับรอง chain of custody เช่น GRS หรือ ISCC PLUS หรือใช้กับงานสัมผัสอาหาร ให้บอกตั้งแต่ขั้นแรก เพราะเงื่อนไขเหล่านี้กำหนดแหล่งวัตถุดิบและเอกสารตั้งแต่ต้นทาง ดูรายละเอียดที่ มาตรฐานและการรับรอง