แก้ปัญหาหน้างาน · อาการรายตัว
ครีบ (flash) และเนื้อล้นตามรอยประกบ
ชิ้นงานมีครีบเพราะอะไร แก้ตรงไหนก่อน
ครีบคือพลาสติกที่หลุดเข้าไปในช่องที่ไม่ควรมีอยู่ระหว่างชิ้นส่วนแม่พิมพ์ หน้านี้ไล่ตั้งแต่วิธีดูว่าเป็นครีบจริงและครีบตรงไหนบอกอะไร กลไกที่ทำให้เกิด สาเหตุ 4 กลุ่ม วิธีตรวจที่เรียงจากถูกที่สุดไปแพงที่สุด และบอกตรงๆ ว่าสารเติมแต่งแทบไม่เกี่ยวกับปัญหานี้
ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ต.ค. 2569 · อ่านประมาณ 7 นาที
ดูให้แน่ว่าเป็นครีบ
ครีบคือแผ่นพลาสติกบางๆ ที่ยื่นเกินขอบชิ้นงาน เกิดตรงที่ชิ้นส่วนแม่พิมพ์มาประกบกัน ที่พบบ่อยคือ ครีบปากแม่พิมพ์ตามรอยประกบ (parting line) รอบ ejector pin รอบ insert หรือ slide และที่ช่องระบายอากาศ (vent) ก่อนแก้ให้แยกจากอาการที่หน้าตาคล้ายกัน
- ครีบ มีเนื้อพลาสติกเกินออกมาจริง ใช้เล็บแคะหรือมีดตัดออกได้
- รอยประกบเหลื่อม (parting line mismatch) เป็นขั้นเล็กๆ ตามรอยประกบ ไม่มีเนื้อเกิน มาจากแม่พิมพ์สองฝั่งวางไม่ตรงกัน
- เนื้อเกินจากแม่พิมพ์ชำรุด มีรูปทรงเดิมทุกช็อตแม้ลดแรงดันลงมากแล้ว มักมาจากรอยบิ่นหรือรอยสึกที่หน้าแม่พิมพ์
- เส้นใยที่ปลาย sprue (stringing) เป็นเส้นพลาสติกยืดที่จุดฉีด ไม่ได้อยู่ตามรอยประกบ
ตำแหน่งของครีบบอกทิศทางได้ก่อนจับเครื่อง: ครีบรอบทั้งแนวรอยประกบ มักมาจากแรงดันเกินแรงปิด ครีบฝั่งเดียว มักมาจากชุดปิดไม่ขนาน ครีบกลางแผ่นแม่พิมพ์ มักมาจากแผ่นแม่พิมพ์โก่งตัว ครีบจุดเดียวหรือรอบ pin มักมาจากแม่พิมพ์สึกหรือมีเศษติด
กลไก: ทำไมพลาสติกถึงล้นออกนอกโพรง
ขณะฉีด พลาสติกในโพรงมีแรงดันสูง แรงดันนี้คูณพื้นที่ภาพฉาย (projected area) ของชิ้นงานและรันเนอร์ กลายเป็นแรงที่ดันแม่พิมพ์สองฝั่งให้แยกออกจากกัน ถ้าแรงนี้มากกว่าแรงปิด (clamp force) แม่พิมพ์จะแง้มออกเล็กน้อย หรือถ้ามีช่องอยู่แล้วจากรอยสึกหรือเศษที่ติดหน้าประกบ พลาสติกที่ยังหลอมจะไหลเข้าช่องนั้นได้ทันที ความหนืดเป็นตัวตัดสินว่าช่องแคบแค่ไหนที่พลาสติกยังแทรกเข้าไปได้ก่อนจะแข็งตัว เนื้อที่ไหลง่ายจึงเกิดครีบง่ายกว่า
ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ ครีบเป็นปัญหาเรื่องช่องกับแรงดัน ทางแก้มี 3 ทาง: ปิดช่องให้สนิท (ทำความสะอาด ซ่อมแม่พิมพ์ แรงปิดให้ถึง) ลดแรงดันที่ไม่จำเป็น (ความเร็ว จุดสลับ V/P แรงย้ำ) หรือทำให้เนื้อไม่ไหลง่ายเกินไป (อุณหภูมิ เกรดเม็ด) แรงดันสูงสุดในโพรงมักเกิดตอนโพรงเพิ่งเต็มและเริ่มช่วงย้ำ จังหวะสลับ V/P จึงสำคัญมาก
สาเหตุ 4 กลุ่ม
1. การออกแบบชิ้นงาน
ชิ้นงานที่ผนังบางและระยะไหลไกลต้องใช้แรงดันฉีดสูงกว่าเพื่อให้เต็ม แรงที่ดันแม่พิมพ์ให้แยกจึงสูงตาม พื้นที่ภาพฉายที่ใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเครื่องก็ทำให้แรงปิดไม่พอได้ การวางรอยประกบบนผิวโค้งหรือขั้นบันไดทำให้หน้าประกบปิดสนิทยากขึ้น
2. แม่พิมพ์
สาเหตุอันดับแรกในงานจริง หน้าประกบสึกหรือบิ่น เศษพลาสติกหรือคราบติดหน้าประกบ แผ่นแม่พิมพ์บางเกินจนโก่งตัวตรงกลางเมื่อรับแรงดัน ระยะห่างรอบ ejector pin หรือ slide กว้างขึ้นจากการสึก และช่อง vent ที่ลึกเกินสำหรับความหนืดของเม็ดที่ใช้
3. Process
สลับ V/P ช้าไปจนแรงดันพุ่งตอนโพรงเต็ม แรงย้ำสูงเกิน ความเร็วฉีดสูงเกิน อุณหภูมิหลอมหรืออุณหภูมิแม่พิมพ์สูงจนเนื้อไหลง่ายเกิน ตั้งแรงปิดต่ำกว่าที่ต้องใช้ และในเครื่องแบบ toggle ตั้งความสูงแม่พิมพ์ (mould height) ไม่ถูก ทำให้แรงปิดจริงไม่ถึงค่าที่ตั้ง
4. วัตถุดิบ
เม็ดที่ค่า MFI สูงขึ้นจากการเปลี่ยนเกรดหรือล็อต และสัดส่วน regrind หรือเม็ดรีไซเคิลที่ไม่คงที่ ซึ่งมักไหลง่ายกว่าเม็ดใหม่ ดูความหมายของ MFI ได้ใน รู้จักเม็ดพลาสติก
ตรวจทีละขั้น จากถูกไปแพง
- ดูตำแหน่งครีบ ทั้งแนว ฝั่งเดียว กลางแผ่น หรือจุดเดียว ตามที่อธิบายด้านบน ข้อนี้ไม่เสียอะไรเลยแต่ตัดสาเหตุได้ครึ่งหนึ่ง
- ทำความสะอาดหน้าประกบแม่พิมพ์ เช็ดเศษพลาสติก คราบ และสิ่งสกปรก แล้วฉีดใหม่ ถ้าครีบหายไป ให้กำหนดรอบทำความสะอาดเป็นมาตรฐาน
- ตรวจแรงปิดจริงบนเครื่อง และในเครื่อง toggle ตรวจการตั้งความสูงแม่พิมพ์ เทียบแรงปิดกับพื้นที่ภาพฉายของชิ้นงานรวมรันเนอร์ ดูหลักคิดใน การฉีดพลาสติก
- ฉีดเฉพาะช่วงความเร็ว ไม่ใส่แรงย้ำ ถ้ามีครีบตั้งแต่ช่วงนี้ สาเหตุอยู่ที่ความเร็ว อุณหภูมิ หรือแม่พิมพ์ ถ้าครีบเกิดเมื่อใส่แรงย้ำ สาเหตุอยู่ที่จุดสลับ V/P หรือแรงย้ำ
- ลดแรงย้ำและเลื่อนจุดสลับ V/P ทีละขั้น ดูรอยยุบไปพร้อมกัน ถ้ารอยยุบมาก่อนครีบจะหาย แปลว่าเกินขอบเขตที่ process แก้ได้ อ่านเรื่องนี้ใน รอยยุบ
- ตรวจวัตถุดิบ เทียบค่า MFI ในใบรับรองของล็อตที่มีปัญหากับล็อตที่ดี และบันทึกสัดส่วน regrind ทุกกะ
- ส่งแม่พิมพ์ให้ช่างตรวจ ทาสีตรวจหน้าสัมผัส (spotting / bluing) ดูว่าหน้าประกบแนบทั่วหรือไม่ ตรวจรอยสึก ระยะห่างรอบ pin ความลึก vent และความขนานของชุดปิด ข้อนี้แพงที่สุดและต้องหยุดเครื่อง
ตาราง สาเหตุ → วิธีตรวจ → วิธีแก้
| สาเหตุ | วิธีตรวจ | วิธีแก้ |
|---|---|---|
| เศษหรือคราบติดหน้าประกบ | ครีบจุดเดียว หายเมื่อทำความสะอาด | ทำความสะอาดตามรอบ ดูแลการปลดชิ้นงานไม่ให้เศษตกค้าง |
| แรงปิดไม่พอ | ครีบรอบทั้งแนว ตรวจค่าแรงปิดจริงเทียบพื้นที่ภาพฉาย | ตั้งแรงปิดให้พอ ถ้าเครื่องเล็กเกินให้ย้ายเครื่อง |
| ตั้งความสูงแม่พิมพ์ไม่ถูก (toggle) | แรงปิดจริงต่ำกว่าค่าที่ตั้งบนจอ | ตั้ง mould height ใหม่ตามคู่มือเครื่อง |
| สลับ V/P ช้าเกิน | ครีบเกิดตอนโพรงเพิ่งเต็ม แรงดันพุ่งที่จุดสลับ | เลื่อนจุดสลับ V/P ให้เร็วขึ้น |
| แรงย้ำสูงเกิน | ครีบหายเมื่อลดแรงย้ำ | ลดแรงย้ำในช่วงที่ยังไม่เกิดรอยยุบ |
| ความเร็วฉีดหรืออุณหภูมิสูงเกิน | มีครีบตั้งแต่ช่วงเติมโดยยังไม่ย้ำ | ลดความเร็วช่วงท้าย ลดอุณหภูมิให้อยู่ในช่วงที่ผู้ผลิตเม็ดแนะนำ |
| หน้าประกบสึกหรือแผ่นแม่พิมพ์โก่ง | ทาสีตรวจหน้าสัมผัส ครีบกลางแผ่นแม้แรงปิดพอ | ซ่อมหน้าประกบ เสริมแผ่นรองหรือเสาค้ำ (support pillar) |
| รอบ ejector pin หรือ slide สึก | ครีบเฉพาะรอบ pin หรือแนว slide | ซ่อมหรือเปลี่ยนชิ้นส่วนให้ระยะห่างกลับมาตามแบบ |
| วัตถุดิบไหลง่ายขึ้น | เทียบ MFI ในใบรับรองและสัดส่วน regrind กับช็อตที่มีครีบ | คุมสัดส่วน regrind ให้คงที่ แจ้งผู้ขายเมื่อ MFI ล็อตต่างจากเดิม |
สารเติมแต่งช่วยได้แค่ไหน
คำตอบตรงๆ คือ แทบไม่ช่วย ครีบเป็นเรื่องแม่พิมพ์และแรงดัน ไม่มีสารเติมแต่งตัวไหนปิดช่องที่หน้าประกบแม่พิมพ์ได้ สิ่งที่เกี่ยวกับวัสดุมีแค่เรื่องความหนืด
- เกรดเม็ด ถ้าชิ้นงานยังฉีดเต็มได้ เกรดที่ MFI ต่ำลงจะแทรกเข้าช่องแคบได้ยากกว่า แต่ต้องใช้แรงดันฉีดสูงขึ้น จึงต้องทดลองทั้งสองด้าน
- Regrind และเม็ดรีไซเคิล มักไหลง่ายกว่าเม็ดใหม่ สัดส่วนที่แกว่งทำให้ครีบเกิดเป็นบางช็อต การคุมสัดส่วนให้คงที่ช่วยมากกว่าการเปลี่ยนสูตร ถ้าใช้เม็ดรีไซเคิลเป็นประจำ ดู เม็ดรีไซเคิลคุณภาพไม่นิ่ง
- Masterbatch ที่ carrier ไหลง่ายมากและเติมในสัดส่วนสูง อาจทำให้ส่วนผสมไหลง่ายขึ้นเล็กน้อย ถ้าครีบเริ่มหลังเปลี่ยน MB ให้ฉีดเม็ดเปล่าเทียบก่อนสรุป
สิ่งที่สารเติมแต่ง แก้ไม่ได้: หน้าประกบสึก เศษติดแม่พิมพ์ แรงปิดไม่พอ แผ่นแม่พิมพ์โก่ง และการตั้ง V/P หรือแรงย้ำที่สูงเกิน
ข้อควรระวังทางเทคนิค
ค่าการเติม (let-down ratio) และข้อมูลทางเทคนิคในหน้านี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่การรับประกันคุณสมบัติ ต้องยืนยันด้วยการทดลองในกระบวนการผลิตของคุณเองก่อนใช้งานจริง
FAQ
คำถามที่พบบ่อยเรื่องครีบ
เพิ่มแรงปิดแม่พิมพ์แล้วครีบยังไม่หาย เพราะอะไร
ถ้าแม่พิมพ์ปิดไม่สนิทเพราะมีเศษพลาสติกหรือคราบติดหน้าประกบ หน้าประกบสึก หรือแผ่นแม่พิมพ์โก่งตัวตรงกลาง การเพิ่มแรงปิดจะไม่ช่วย ในเครื่องแบบ toggle ถ้าตั้งความสูงแม่พิมพ์ (mould height) ไม่ถูก แรงปิดจริงอาจไม่ถึงค่าที่ตั้งบนจอ การกดแรงปิดเกินจำเป็นยังทำให้หน้าประกบและช่อง vent ยุบเร็วขึ้น จนครีบกลับมาหนักกว่าเดิมในระยะยาว ให้ทำความสะอาดและตรวจหน้าสัมผัสแม่พิมพ์ก่อนเพิ่มแรงปิด
เพิ่มแรงย้ำเพื่อแก้รอยยุบแล้วเกิดครีบ ทำอย่างไรดี
รอยยุบกับครีบอยู่คนละฝั่งของช่วงแรงย้ำ แรงย้ำน้อยไปเกิดรอยยุบ มากไปเกิดครีบ ถ้าช่วงที่ไม่มีทั้งสองอาการแคบมากหรือไม่มีเลย แปลว่าการปรับเครื่องแก้ไม่ได้แล้ว ต้องแก้ที่ต้นเหตุ เช่น ลดความหนาที่ฐาน rib ขยายหรือย้าย gate ให้เติมจุดหนาได้ด้วยแรงดันที่ต่ำลง หรือซ่อมหน้าประกบแม่พิมพ์ให้รับแรงดันได้มากขึ้นโดยไม่แง้ม
เปลี่ยนล็อตเม็ดหรือผสม regrind แล้วมีครีบ เกี่ยวกันไหม
เกี่ยวได้ เม็ดที่ค่า MFI สูงขึ้นจะไหลง่ายและแทรกเข้าช่องแคบได้ดีขึ้น PP ที่ผ่านความร้อนซ้ำหลายรอบ เช่น regrind หรือเม็ดรีไซเคิล สายโซ่มักถูกตัดสั้นลงจน MFI สูงขึ้น ถ้าสัดส่วนผสมไม่คงที่ ครีบจะเกิดเป็นบางช็อต ให้เทียบค่า MFI ในใบรับรองของแต่ละล็อต และคุมสัดส่วน regrind ให้คงที่ก่อนปรับเครื่อง
ครีบเกิดเฉพาะรอบ ejector pin หรือที่ช่อง vent แก้อย่างไร
ครีบที่ตำแหน่งเดิมเฉพาะจุดมักมาจากแม่พิมพ์ ไม่ใช่ process รูของ ejector pin หรือ slide ที่สึกจนระยะห่างกว้างขึ้นต้องซ่อมหรือเปลี่ยนชิ้นส่วน ส่วนช่อง vent ต้องตื้นพอให้อากาศออกแต่พลาสติกเข้าไม่ได้ ความลึกที่เหมาะขึ้นกับความหนืดของเม็ด เม็ดที่ไหลง่ายต้องการ vent ที่ตื้นกว่า ให้ช่างแม่พิมพ์ตรวจตามคำแนะนำของผู้ผลิตเม็ด การลดแรงดันเพื่อซ่อนครีบเฉพาะจุดมักทำให้เกิดปัญหาอื่น เช่น ฉีดไม่เต็มหรือรอยยุบ
ครีบไม่หายแม้ปรับเครื่องแล้ว?
ส่งรูปชิ้นงานที่เห็นตำแหน่งครีบชัด และค่าที่ตั้งบนเครื่องมาทาง LINE ทีมเทคนิคจะช่วยแยกว่าเป็นเรื่องแม่พิมพ์ process หรือวัตถุดิบ