เศรษฐกิจหมุนเวียน
มาตรฐานและการรับรอง ของพลาสติกรีไซเคิล
ลูกค้าขอ "ใบรับรอง recycled content" แต่มาตรฐานแต่ละตัวตอบคนละคำถาม บางตัวนิยามคำกล่าวอ้าง บางตัวตรวจห่วงโซ่เอกสาร บางตัวเป็นวิธีทดสอบ และกฎสัมผัสอาหารเป็นอีกเรื่องหนึ่งทั้งหมด หน้านี้แยกให้เห็นว่าแต่ละตัวครอบคลุมอะไร และใครมักเป็นคนขอ
ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ต.ค. 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที
อ่านก่อน
หน้านี้อธิบายมาตรฐานในฐานะความรู้ของอุตสาหกรรม ACS ไม่ได้อ้างว่าได้รับการรับรองตามมาตรฐานใดในหน้านี้ ข้อกำหนดของแต่ละมาตรฐานมีการปรับปรุงเป็นระยะ ก่อนตัดสินใจให้ตรวจฉบับปัจจุบันจากเจ้าของมาตรฐานหรือหน่วยรับรอง
มาตรฐาน 4 ชั้น
เมื่อมีคนพูดว่า "เม็ดนี้ผ่านมาตรฐาน" ให้ถามต่อว่ามาตรฐานชั้นไหน เพราะแต่ละชั้นตอบคำถามต่างกัน:
- นิยามและคำกล่าวอ้าง อะไรนับเป็นวัสดุรีไซเคิล และเขียนบนสินค้าได้อย่างไร (ISO 14021)
- ห่วงโซ่การตรวจสอบย้อนกลับ (chain of custody) สัดส่วนรีไซเคิลที่อ้างตามไปถึงต้นทางได้จริงหรือไม่ (GRS, RCS, ISCC PLUS, EuCertPlast / EN 15343)
- คุณสมบัติของเม็ดรีไซเคิล ต้องระบุคุณสมบัติใด วัดอย่างไร (EN 15344, EN 15345 และมาตรฐานวิธีทดสอบ ISO)
- ความปลอดภัยเมื่อสัมผัสอาหาร กระบวนการรีไซเคิลนั้นได้รับการประเมินให้ใช้กับอาหารหรือไม่ (EU 2022/1616, US FDA, กฎของไทย)
ISO 14021: นิยามคำกล่าวอ้าง
ISO 14021 เป็นมาตรฐานสำหรับคำกล่าวอ้างด้านสิ่งแวดล้อมที่ผู้ผลิตประกาศเอง (self-declared environmental claims) รวมถึงคำว่า "recycled content" สิ่งที่ผู้ซื้อเม็ดรีไซเคิลควรรู้คือนิยาม:
- Pre-consumer (หรือ post-industrial) วัสดุที่ออกจากกระบวนการผลิตก่อนถึงผู้บริโภค เช่น เศษจากโรงงานหนึ่งที่ส่งไปใช้ที่อื่น
- Post-consumer วัสดุที่ผ่านการใช้งานแล้วจากบ้านเรือน ร้านค้า หรือสถานประกอบการในฐานะผู้ใช้ปลายทาง และใช้ตามวัตถุประสงค์เดิมไม่ได้อีก
- ไม่นับ เศษหรือ regrind ที่เกิดในกระบวนการหนึ่งแล้วนำกลับเข้ากระบวนการเดิมได้ เศษก้านฉีดที่บดกลับเข้าเครื่องเดิมจึงไม่ใช่ recycled content
ความต่างระหว่าง PIR กับ PCR อธิบายละเอียดใน PIR กับ PCR ต่างกันอย่างไร
GRS, RCS และ ISCC PLUS: ห่วงโซ่เอกสาร
มาตรฐานกลุ่มนี้ไม่ได้วัดคุณภาพเม็ด แต่ตรวจว่าสัดส่วนรีไซเคิลที่อ้างตามย้อนไปถึงต้นทางได้ โดยทุกบริษัทในห่วงโซ่ที่ถือหรือแปรรูปวัสดุต้องผ่านการตรวจ ถ้าข้อต่อใดไม่มีใบรับรอง คำกล่าวอ้างจะขาดตอนตรงนั้น
- RCS (Recycled Claim Standard) ของ Textile Exchange ติดตามเฉพาะสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลตลอดห่วงโซ่
- GRS (Global Recycled Standard) ของ Textile Exchange ติดตามสัดส่วนรีไซเคิลเช่นกัน และเพิ่มข้อกำหนดด้านสังคม สิ่งแวดล้อม และการใช้สารเคมีในสถานประกอบการ เริ่มจากสิ่งทอแต่ใช้กับพลาสติกและบรรจุภัณฑ์ด้วย
- ISCC PLUS ระบบ chain of custody ที่รองรับ mass balance มักใช้กับวัตถุดิบจากการรีไซเคิลเชิงเคมีหรือวัตถุดิบชีวภาพที่ป้อนเข้าโรงงานปิโตรเคมีร่วมกับวัตถุดิบปกติ
Mass balance คืออะไร ในกระบวนการต่อเนื่องขนาดใหญ่ วัตถุดิบรีไซเคิลถูกป้อนร่วมกับวัตถุดิบปกติจนแยกกันไม่ได้ ระบบ mass balance จึงจัดสรรสัดส่วนรีไซเคิลให้ผลผลิตตามบัญชีปริมาณที่ป้อนเข้า เม็ดล็อตหนึ่งที่ขายในชื่อ "circular" อาจไม่มีโมเลกุลรีไซเคิลอยู่ในเนื้อเลย ระบบนี้ถูกต้องตามมาตรฐาน แต่คำกล่าวอ้างต้องระบุให้ชัดว่าเป็น mass balance ไม่ใช่การแยกวัสดุทางกายภาพ (physical segregation) ที่เม็ดมีวัสดุรีไซเคิลอยู่จริง
EuCertPlast และ EN 15343–15345
- EN 15343 มาตรฐานยุโรปเรื่องการตรวจสอบย้อนกลับในการรีไซเคิลพลาสติก และวิธีคำนวณสัดส่วน recycled content
- EuCertPlast ระบบรับรองของยุโรปสำหรับผู้รีไซเคิลพลาสติก ตรวจการตรวจสอบย้อนกลับของวัตถุดิบเข้าและผลผลิต โดยอิง EN 15343
- EN 15344 (PE) และ EN 15345 (PP) กำหนดว่าเม็ดรีไซเคิลแต่ละชนิดต้องระบุคุณสมบัติใด และใช้วิธีทดสอบใด เป็นกรอบที่ดีสำหรับเขียนสเปกระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย แม้ไม่ได้ส่งของไปยุโรป
การสัมผัสอาหาร
สิ่งนี้แยกจากเรื่อง recycled content ทั้งหมด เม็ดที่มีใบรับรองห่วงโซ่เอกสารครบ ไม่ได้แปลว่าใช้กับอาหารได้ ประเด็นคือสิ่งปนเปื้อนจากการใช้งานครั้งก่อนอาจเคลื่อนย้าย (migrate) เข้าสู่อาหาร
- สหภาพยุโรป: Regulation (EU) 2022/1616 ว่าด้วยวัสดุพลาสติกรีไซเคิลที่สัมผัสอาหาร กำหนดเงื่อนไขของกระบวนการรีไซเคิล รวมการคุมวัตถุดิบเข้าและขั้นลดสิ่งปนเปื้อน (decontamination) ที่ต้องได้รับการประเมิน
- สหรัฐอเมริกา: US FDA มีแนวทางสำหรับการใช้พลาสติกรีไซเคิลในบรรจุภัณฑ์อาหาร ผู้รีไซเคิลยื่นข้อมูลกระบวนการให้ FDA ประเมิน และอาจได้ "no objection letter" ซึ่งใช้กับกระบวนการและเงื่อนไขการใช้งานที่ยื่นเท่านั้น ไม่ใช่การรับรองเม็ดทั่วไป
- ประเทศไทย กระทรวงสาธารณสุขมีประกาศเรื่องภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก ซึ่งเปิดให้ใช้ PET รีไซเคิลสัมผัสอาหารได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด ข้อกำหนดและขั้นตอนอาจเปลี่ยน ต้องตรวจประกาศฉบับปัจจุบันกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ก่อนเสมอ
PCR PP และ PE สำหรับสัมผัสอาหารมีจำกัดมาก กรณีที่มีกระบวนการผ่านการประเมินมากที่สุดคือ rPET จากขวด สำหรับ PP และ PE จากขยะหลังการใช้งาน ทางเลือกที่ผ่านการประเมินยังมีน้อย ถ้าไม่มีหลักฐานการอนุมัติของกระบวนการนั้นสำหรับประเทศปลายทาง ให้ถือว่าใช้กับอาหารไม่ได้
มาตรฐานวิธีทดสอบ
สเปกเม็ดรีไซเคิลที่ดีอ้างวิธีทดสอบมาตรฐาน เพื่อให้ผลจากแล็บต่างกันเทียบกันได้: MFI ตาม ISO 1133 · ความหนาแน่นตาม ISO 1183 · ปริมาณเถ้าตาม ISO 3451 · DSC ตาม ISO 11357 สำหรับดูการปนของพอลิเมอร์ · OIT สำหรับสารกันเสื่อมที่เหลือ · แรงกระแทกตาม ISO 179 หรือ ISO 180 · สี L*a*b* · การดมกลิ่นโดยคณะผู้ประเมิน · การนับเจลและจุดดำบนฟิล์มหรือแผ่นทดสอบ รายละเอียดว่าแต่ละรายการบอกอะไร อยู่ใน ตาราง QC ทุกล็อต
ตารางสรุป
| มาตรฐาน | ครอบคลุมอะไร | ใครมักเป็นคนขอ |
|---|---|---|
| ISO 14021 | นิยาม pre-consumer / post-consumer และกติกาการเขียนคำกล่าวอ้าง | เจ้าของแบรนด์ ฝ่ายการตลาด ผู้ค้าปลีก |
| RCS | ติดตามสัดส่วนรีไซเคิลตลอดห่วงโซ่ | แบรนด์สินค้าอุปโภคที่ต้องการหลักฐานสัดส่วน |
| GRS | สัดส่วนรีไซเคิล + ข้อกำหนดสังคม สิ่งแวดล้อม สารเคมี | แบรนด์เสื้อผ้า สินค้าอุปโภค และบรรจุภัณฑ์ |
| ISCC PLUS | Chain of custody รวม mass balance | ผู้ผลิตปิโตรเคมีและแบรนด์ที่ซื้อพอลิเมอร์ "circular" หรือ bio-attributed |
| EuCertPlast / EN 15343 | การตรวจสอบย้อนกลับของผู้รีไซเคิลและการคำนวณ recycled content | ผู้ซื้อเม็ดรีไซเคิลในยุโรป |
| EN 15344 / EN 15345 | คุณสมบัติที่ต้องระบุของเม็ดรีไซเคิล PE / PP | ผู้ขึ้นรูปที่เขียนสเปกกับผู้ขาย |
| Regulation (EU) 2022/1616 | พลาสติกรีไซเคิลที่สัมผัสอาหารในตลาด EU | ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารที่ส่งออกไป EU |
| US FDA no objection letter | การประเมินกระบวนการรีไซเคิลเฉพาะสำหรับสัมผัสอาหาร | ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารที่ส่งออกไปสหรัฐฯ |
| ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ไทย) | ภาชนะบรรจุพลาสติก รวมเงื่อนไขการใช้ rPET กับอาหาร | ผู้ผลิตและผู้ใช้บรรจุภัณฑ์อาหารในประเทศไทย |
| ISO 1133, 1183, 3451, 11357, 179/180 | วิธีวัดคุณสมบัติของเม็ด | วิศวกร QC และ R&D |
สิ่งที่ควรถามซัพพลายเออร์เม็ดรีไซเคิล
- วัตถุดิบเป็น pre-consumer หรือ post-consumer ตามนิยาม ISO 14021 และมาจากแหล่งประเภทใด
- ถ้าอ้างใบรับรอง: ใบรับรองครอบคลุมสถานที่และสินค้าที่คุณซื้อหรือไม่ หมดอายุเมื่อใด ตรวจกับหน่วยรับรองได้หรือไม่
- สัดส่วนรีไซเคิลเป็นการแยกวัสดุทางกายภาพ หรือ mass balance
- มีสเปกเป็นลายลักษณ์อักษร ที่ระบุวิธีทดสอบและช่วงที่ยอมรับได้หรือไม่
- ทุกล็อตมีเลขล็อตและ CoA หรือไม่ ผลตรวจทำที่ไหน
- เก็บตัวอย่างของแต่ละล็อตไว้นานเท่าไร
- ถ้าเปลี่ยนแหล่งวัตถุดิบหรือสูตร จะแจ้งล่วงหน้าหรือไม่
- ถ้าล็อตใดไม่ผ่านสเปก ขั้นตอนแจ้งและจัดการเป็นอย่างไร
- งานสัมผัสอาหาร: กระบวนการใดได้รับการประเมิน สำหรับพอลิเมอร์ใด ประเทศใด และเงื่อนไขการใช้งานใด ขอดูเอกสารจริง
ACS ช่วยเรื่องเอกสารอย่างไร
งานกลุ่ม Circular ผลิตที่โรงงานของ ACS เอง (กำลังการผลิตไม่เกิน 3,000 ตัน/ปี อยู่ระหว่างขยาย) และพัฒนาร่วมกับลูกค้า สิ่งที่เราทำได้ในเรื่องเอกสาร:
- สเปกเป็นลายลักษณ์อักษร: รายการตรวจ วิธีทดสอบ และช่วงยอมรับ ตกลงกับลูกค้าแต่ละราย
- เลขล็อตที่ตรวจย้อนได้ไปถึงวันที่ผลิต แหล่งวัตถุดิบ และสูตร
- รายงานผลทดสอบ จากห้องปฏิบัติการของพันธมิตรหรือแล็บภายนอก หรือร่วมกับ QC ของลูกค้า
ถ้าเจ้าของแบรนด์ของคุณต้องการใบรับรองเฉพาะ เช่น GRS หรือ ISCC PLUS หรือต้องการใช้กับอาหาร ให้แจ้งตั้งแต่เริ่มคุย เราจะบอกตรงๆ ว่าเราจัดเอกสารอะไรได้ และอะไรไม่ได้ ก่อนที่คุณจะลงทุนเวลาทดลอง
FAQ
คำถามที่พบบ่อยเรื่องมาตรฐานพลาสติกรีไซเคิล
เศษที่บดกลับเข้าเครื่องเดิม นับเป็น recycled content ได้ไหม
ตามนิยามของ ISO 14021 ไม่นับ เศษหรือ regrind ที่เกิดในกระบวนการหนึ่งและนำกลับเข้ากระบวนการเดิมได้ ไม่ถือเป็นวัสดุรีไซเคิล ส่วนเศษที่ออกจากกระบวนการผลิตแล้วถูกนำไปใช้ที่อื่นนับเป็น pre-consumer ได้ และวัสดุที่ผ่านการใช้งานของผู้บริโภคแล้วนับเป็น post-consumer
Mass balance ต่างจากการแยกวัสดุทางกายภาพอย่างไร
การแยกทางกายภาพหมายถึงเม็ดที่ขายมีวัสดุรีไซเคิลอยู่จริงในเนื้อ ส่วน mass balance เป็นระบบบัญชี วัตถุดิบรีไซเคิลหรือชีวภาพถูกผสมกับวัตถุดิบปกติในกระบวนการ แล้วจัดสรรสัดส่วนนั้นให้ผลผลิตตามปริมาณที่ป้อนเข้า เม็ดล็อตหนึ่งจึงอาจไม่มีโมเลกุลรีไซเคิลอยู่ในเนื้อเลย ทั้งสองแบบถูกต้องได้ แต่คำกล่าวอ้างต้องบอกให้ชัดว่าใช้แบบใด
ใช้ PCR PP หรือ PE ทำบรรจุภัณฑ์อาหารได้ไหม
ทำได้จำกัดมาก กรณีที่มีกระบวนการได้รับการประเมินและยอมรับมากที่สุดคือ rPET จากขวด สำหรับ PP และ PE จากขยะหลังการใช้งาน ทางเลือกที่ผ่านการประเมินยังมีน้อย ต้องตรวจกฎของประเทศปลายทางและหลักฐานการอนุมัติของกระบวนการนั้นเป็นรายกรณี ถ้าไม่มีหลักฐาน ให้ถือว่าใช้กับอาหารไม่ได้
ACS มีใบรับรองมาตรฐานเหล่านี้ไหม
หน้านี้อธิบายมาตรฐานเป็นความรู้ของอุตสาหกรรม ไม่ได้อ้างว่า ACS ถือใบรับรองใด ถ้าเจ้าของแบรนด์ของคุณต้องการใบรับรองเฉพาะ ให้แจ้งตั้งแต่เริ่มคุย เราจะบอกตรงๆ ว่าเราจัดเอกสารอะไรได้และอะไรไม่ได้
ข้อควรระวังทางเทคนิค
ค่าการเติม (let-down ratio) และข้อมูลทางเทคนิคในหน้านี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่การรับประกันคุณสมบัติ ต้องยืนยันด้วยการทดลองในกระบวนการผลิตของคุณเองก่อนใช้งานจริง ข้อมูลมาตรฐานและกฎระเบียบในหน้านี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย
ต้องเตรียมเอกสารเม็ดรีไซเคิลให้ลูกค้าหรือแบรนด์
ส่งรายการเอกสารที่ถูกขอ พร้อมชิ้นงานและตลาดปลายทาง เราช่วยแยกว่ารายการใดเป็นเรื่องสเปก รายการใดต้องใช้ใบรับรอง และบอกตรงๆ ว่าส่วนไหนเราจัดได้
