เศรษฐกิจหมุนเวียน · วัตถุดิบรีไซเคิล

PIR กับ PCR ต่างกันอย่างไร
และทำไมต้องรู้ก่อนซื้อเม็ดรีไซเคิล

คำว่า "รีไซเคิล" บนใบเสนอราคาบอกข้อมูลน้อยมาก เม็ดจากเศษโรงงานกับเม็ดจากขวดใช้แล้วมีความเสี่ยงคนละแบบ นับเป็นเนื้อรีไซเคิลต่างกัน และต้องตรวจคนละจุด หน้านี้อธิบายนิยามตามมาตรฐาน แหล่งที่มา ความแปรปรวน และวิธีอ้างตัวเลขให้ตรวจสอบได้

ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ตุลาคม 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที

นิยามตาม ISO 14021

ISO 14021 เป็นมาตรฐานสำหรับคำกล่าวอ้างด้านสิ่งแวดล้อมที่ผู้ผลิตประกาศเอง (self-declared environmental claims) และเป็นที่มาของคำที่ใช้กันทั่วไปในวงการรีไซเคิล

Pre-consumer (เรียกในวงการว่า post-industrial หรือ PIR): วัสดุที่ถูกแยกออกจากกระแสของเสียระหว่างกระบวนการผลิต แล้วส่งไปรีไซเคิล เช่น runner ขอบฟิล์ม หรือล็อตตกสเปก
Post-consumer (PCR): วัสดุที่เกิดจากบ้านเรือน หรือจากธุรกิจ ร้านค้า โรงงาน และสถาบัน ในฐานะผู้ใช้ปลายทางของผลิตภัณฑ์ ซึ่งใช้ตามวัตถุประสงค์เดิมไม่ได้แล้ว รวมถึงสินค้าที่ถูกส่งคืนจากช่องทางจัดจำหน่าย
สิ่งที่ไม่นับ: วัสดุอย่าง rework, regrind หรือเศษที่เกิดในกระบวนการหนึ่งและนำกลับมาใช้ในกระบวนการเดียวกันนั้นได้ ไม่นับเป็นเนื้อรีไซเคิล

ผลที่ตามมาในทางปฏิบัติมีสองข้อ ข้อแรก runner ที่โรงงานคุณบดแล้วป้อนกลับเครื่องเดิมเป็นการลดของเสียที่ดี แต่ไม่ใช่เนื้อรีไซเคิล ข้อสอง คำว่า "post-industrial" ทำให้เข้าใจผิดได้ ฟิล์มยืดที่คลังสินค้าแกะทิ้งหลังใช้ห่อพาเลทเป็น post-consumer เพราะคลังสินค้าคือผู้ใช้ปลายทางของฟิล์มนั้น แม้จะมาจากสถานที่อุตสาหกรรม

แหล่งที่มาที่พบบ่อย

ขอบแผ่นพลาสติกใสที่เหลือจากการขึ้นรูป วางซ้อนกัน — PIR: ขอบแผ่นใสจากไลน์ผลิต ชนิดเดียว สะอาด รู้ที่มา · ภาพจริง ไม่ได้สร้างด้วย AI

กลุ่ม	ตัวอย่างแหล่ง	ข้อที่ต้องระวัง
PIR	runner และ sprue จากงานฉีด ขอบฟิล์มและม้วนตกสเปกจากงานรีดฟิล์ม เศษจากงานผลิตฝา ล็อตเม็ดหรือชิ้นงานตกสเปก	เนื้อที่ล้างเครื่อง (purge) ปนสีและเกรด ฟิล์มหลายชั้น (เช่น PE/PA) ที่แยกชนิดไม่ได้ สารเติมแต่งหรือ filler จากชิ้นงานเดิม
PCR บรรจุภัณฑ์แข็ง	ขวด HDPE ใส่นมหรือน้ำยา ฝา PP ขวด PET กล่องและถังจากครัวเรือน	ฉลากและกาว ฝาต่างชนิด สิ่งที่เคยบรรจุ ทั้งอาหาร สารซักล้าง และน้ำมัน
PCR ชิ้นงานและฟิล์ม	ลัง พาเลท ถังขยะ ฟิล์มยืดและถุงจากคลังสินค้าและร้านค้า ฟิล์มเกษตร	ผ่านแดดและการใช้งานนาน สารกันเสื่อมเหลือน้อย หมึกพิมพ์ ดินทรายและความชื้นในฟิล์ม

การปนเปื้อนและความแปรปรวน

สองกระแสนี้ต่างกันที่ "ประวัติ" PIR มาจากแหล่งเดียวและยังไม่ผ่านการใช้งาน PCR มาจากผู้ใช้จำนวนมาก ผ่านแดด ความร้อน และสิ่งที่บรรจุมาไม่เท่ากัน ทั้งคู่มาบรรจบกันที่ขั้นรับเข้าและคัดแยก ซึ่งเป็นด่านแรกที่คุณภาพถูกกำหนด

สองกระแสวัตถุดิบมาบรรจบที่ขั้นรับเข้าและคัดแยก PCR ผ่านผู้รวบรวมก่อนเสมอ ส่วน regrind ที่ป้อนกลับกระบวนการเดิมอยู่นอกนิยามเนื้อรีไซเคิล (ภาพแสดงหลักการ)

สิ่งที่ทำให้ PCR แปรปรวน

พลาสติกต่างชนิดปน: PE ใน PP หรือ PP ใน PE จากฝาและฉลาก ไม่ผสมเป็นเนื้อเดียวกัน ทำให้เปราะและผิวลอก
ประวัติความร้อนและแดด: สารกันเสื่อมถูกใช้ไปไม่เท่ากัน PP ที่เสื่อมมาก MFI สูงขึ้น ส่วน HDPE อาจเกิดเจล
สิ่งที่เคยบรรจุ: อาหาร สารซักล้าง น้ำมัน ทิ้งกลิ่นและสารที่ระเหยออกมาตอนหลอม
สิ่งปนแข็ง: โลหะ ทราย กระดาษ และ filler จากชิ้นงานเดิม ทำให้ตะแกรงตันและค่าเถ้าแกว่ง
ความชื้น: โดยเฉพาะฟิล์มและเกล็ดหลังล้าง ทำให้เกิดฟองและรอยเงิน

PIR ไม่ได้ปลอดความเสี่ยง ปัญหาที่พบบ่อยคือเกรดปนกัน เช่น เศษ PP homopolymer ปนกับ copolymer หรือสีปน และสารเติมแต่งที่ติดมาจากชิ้นงานเดิม เช่น สารหน่วงไฟหรือ filler ซึ่งอาจไม่ต้องการในชิ้นงานใหม่ ถาม data sheet ของเกรดต้นทางทุกครั้งที่ทำได้

ที่โรงงาน Circular ของ ACS เราตั้งสเปกวัตถุดิบขาเข้าและเกณฑ์รับล็อตร่วมกับลูกค้าก่อนเริ่มผลิต ว่าแหล่งไหนรับได้ ต้องตรวจอะไร และค่าไหนต้องอยู่ในช่วงใด รายละเอียดของขั้นคัดแยกอยู่ที่ การคัดแยกและเตรียมวัตถุดิบ

ตารางเทียบ PIR กับ PCR

การเทียบเชิงคุณภาพทั่วไป แต่ละแหล่งจริงอาจต่างจากนี้ ต้องตรวจทุกล็อต
เรื่อง	PIR (pre-consumer)	PCR (post-consumer)
แหล่งที่มา	เศษจากการผลิตของโรงงานอื่น ยังไม่ผ่านผู้ใช้	ผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้ปลายทางทิ้งแล้ว ทั้งบ้านเรือนและธุรกิจ
ความนิ่งระหว่างล็อต	สูงกว่า ถ้ามาจากแหล่งเดียวและเกรดเดียว	ต่ำกว่า เปลี่ยนตามแหล่ง ฤดูกาล และผู้รวบรวม
ความเสี่ยงการปนเปื้อน	ต่ำถึงกลาง: เกรดหรือสีปน purge ฟิล์มหลายชั้น	กลางถึงสูง: พลาสติกต่างชนิด ฉลาก กาว ดิน โลหะ
กลิ่น	มักต่ำ	มักเป็นปัญหา ขึ้นกับสิ่งที่เคยบรรจุและคุณภาพการล้าง
สารกันเสื่อมที่เหลือ	ผ่านความร้อนเพิ่มน้อยรอบ	ผ่านการใช้งาน แดด และความร้อนหลายรอบ มักเหลือน้อย
ปริมาณที่หาได้	จำกัด ขึ้นกับการผลิตของโรงงานต้นทาง	มากกว่า แต่ต้องคัดแยกและล้าง
งานที่ใช้บ่อย	ชิ้นงานที่ต้องการความนิ่งใกล้เม็ดใหม่ ผสมในงานฉีดและงานรีด	ลัง พาเลท ถังขยะ กระถาง ท่อบางประเภท และบรรจุภัณฑ์ที่เจ้าของแบรนด์กำหนดให้ใช้ PCR
สิ่งที่ต้องถามผู้ขาย	ชนิดและเกรดต้นทาง data sheet ของเกรดเดิม สารเติมแต่งที่มีในเนื้อ ปริมาณต่อเดือนที่ได้สม่ำเสมอ	ชนิดของบรรจุภัณฑ์ต้นทาง วิธีคัดแยกและล้าง ผล MFI เถ้า และความชื้นต่อล็อต ตัวอย่างเก็บ และเอกสารแหล่งที่มา

การอ้างสัดส่วนรีไซเคิลอย่างซื่อตรง

เมื่อชิ้นงานถูกขายพร้อมคำว่า "มีส่วนผสมรีไซเคิล" ตัวเลขนั้นต้องตรวจสอบย้อนกลับได้ ถ้าตรวจไม่ได้ คำกล่าวอ้างนั้นเสี่ยงเป็น greenwashing ซึ่งเจ้าของแบรนด์และหน่วยงานกำกับในหลายตลาดเริ่มตรวจเข้มขึ้น

ระบุชนิดให้ชัด: แยก pre-consumer กับ post-consumer ไม่รวมเป็นตัวเลขเดียวโดยไม่บอก
ระบุฐานการคิด: เป็นเปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนักของอะไร เนื้อพลาสติกในชิ้นงาน หรือทั้งบรรจุภัณฑ์ที่รวมฝาและฉลาก
มีเอกสารรองรับ: ใบซื้อขายวัตถุดิบ หมายเลขล็อต และบันทึกการผสมของแต่ละล็อต
ไม่นับ regrind ภายใน ที่ป้อนกลับกระบวนการเดิม
หลีกเลี่ยงคำกว้าง อย่าง "รักษ์โลก" หรือ "เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม" ที่ไม่มีตัวเลขหรือขอบเขตกำกับ และอย่าสับสนระหว่าง "รีไซเคิลได้" (recyclable) กับ "ทำจากวัสดุรีไซเคิล" (recycled content)

ถ้าลูกค้าปลายทางต้องการการรับรองจากบุคคลที่สาม มีระบบ chain of custody เช่น GRS / RCS, ISCC PLUS และ EuCertPlast ซึ่งต้องวางระบบตั้งแต่แหล่งวัตถุดิบ ดูความต่างของแต่ละระบบที่ มาตรฐานและการรับรอง

ผสม PIR / PCR กับเม็ดใหม่

โรงงานส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้รีไซเคิล 100% แต่ผสมกับเม็ดใหม่เพื่อคุม MFI ความเหนียว และสี หลักที่ควรยึด

สัดส่วนคงที่: ใช้เครื่องผสมแบบชั่งน้ำหนัก (gravimetric) แทนการตักผสมมือ สัดส่วนที่แกว่งทำให้ MFI ของเนื้อผสมแกว่งตาม
ประมาณ MFI ของเนื้อผสม: สำหรับพลาสติกชนิดเดียวกัน ใช้กฎผสมแบบลอการิทึมโดยประมาณ log MFI_ผสม ≈ Σ w_i log MFI_i (w = สัดส่วนโดยน้ำหนัก) ใช้ได้กับ PP กับ PP หรือ PE กับ PE เท่านั้น ไม่ใช้กับพลาสติกต่างชนิดที่ปนกัน และต้องยืนยันด้วยการวัดจริง
ระวังการแยกตัวในฮอปเปอร์: เกล็ด (flake) กับเม็ดมีขนาดและความหนาแน่นรวมต่างกัน ไหลไม่เท่ากัน ถ้าเป็นไปได้ใช้รีไซเคิลในรูปเม็ด
ชดเชยสารกันเสื่อม: ยิ่งสัดส่วนรีไซเคิลสูง ยิ่งต้องเติม additive package มากขึ้น ดูช่วงอ้างอิงที่หน้า เม็ดรีไซเคิล PCR
บันทึกสัดส่วน PIR / PCR แยกกันต่อล็อต เพื่อใช้ยืนยันคำกล่าวอ้างบนฉลาก

ผลด้านต้นทุนขึ้นกับส่วนต่างราคาเม็ด ต้นทุน package และของเสียที่เปลี่ยนไป ลองใส่ตัวเลขของโรงงานคุณใน เครื่องคิด Cost-in-Use

ข้อมูลย่อ

PIR กับ PCR

นิยามอ้างอิง: ISO 14021
PIR: เศษจากการผลิต ส่งไปรีไซเคิลภายนอกกระบวนการเดิม
PCR: ผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้ปลายทางทิ้งแล้ว รวมธุรกิจและโรงงานในฐานะผู้ใช้
ไม่นับ: regrind ที่ป้อนกลับกระบวนการเดิม
ตรวจทุกล็อต: MFI, เถ้า, ความชื้น, สี, กลิ่น

ไม่แน่ใจว่าวัตถุดิบที่ได้รับเป็น PIR หรือ PCR หรือควรถามผู้ขายอะไรเพิ่ม ส่งรายละเอียดมาคุยกับวิศวกรได้

LINE @advancedchem

คำถามที่พบบ่อย

เศษที่โรงงานเราบดแล้วป้อนกลับเครื่องเดิม นับเป็นเนื้อรีไซเคิลได้ไหม

ไม่ได้ ISO 14021 ไม่นับวัสดุที่เกิดในกระบวนการหนึ่งแล้วถูกนำกลับมาใช้ในกระบวนการเดียวกันนั้น เช่น runner หรือชิ้นงานเสียที่บดแล้วป้อนกลับเครื่องเดิม การใช้ regrind แบบนี้ช่วยลดของเสียและต้นทุน แต่ไม่ควรนำไปรวมในตัวเลขสัดส่วนรีไซเคิลบนฉลาก

ฟิล์มยืดห่อพาเลทจากคลังสินค้า เป็น PIR หรือ PCR

ตามนิยามของ ISO 14021 วัสดุที่เกิดจากธุรกิจ ร้านค้า หรือโรงงานในฐานะผู้ใช้ปลายทางของผลิตภัณฑ์ นับเป็น post-consumer ฟิล์มที่ห่อสินค้ามาแล้วถูกแกะทิ้งที่คลังจึงเป็น PCR แม้จะมาจากสถานที่เชิงพาณิชย์ ส่วนขอบฟิล์มที่ตัดทิ้งในโรงงานผลิตฟิล์มเป็น PIR

PIR ดีกว่า PCR เสมอไหม

ไม่เสมอไป PIR มักสะอาดและนิ่งกว่า แต่บางแหล่งมีสารเติมแต่งหรือ filler ติดมาจากชิ้นงานเดิม หรือเป็นฟิล์มหลายชั้นที่แยกชนิดไม่ได้ และเจ้าของแบรนด์บางรายกำหนดให้ใช้ PCR โดยเฉพาะ การเลือกควรดูจากสเปกชิ้นงานและข้อกำหนดของลูกค้าปลายทาง

ผสม PIR กับ PCR ในสูตรเดียวกันแล้วอ้างสัดส่วนรีไซเคิลอย่างไร

ให้แยกตัวเลขของ pre-consumer และ post-consumer และระบุฐานการคิด เช่น เป็นสัดส่วนโดยน้ำหนักของเนื้อพลาสติกในชิ้นงาน พร้อมเก็บเอกสารซื้อขายและบันทึกการผสมของแต่ละล็อตไว้พิสูจน์ ถ้าลูกค้าปลายทางต้องการใบรับรอง chain of custody ต้องทำตามเงื่อนไขของระบบนั้นตั้งแต่ต้นทาง

ข้อควรระวังทางเทคนิค

ค่าการเติม (let-down ratio) และข้อมูลทางเทคนิคในหน้านี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่การรับประกันคุณสมบัติ ต้องยืนยันด้วยการทดลองในกระบวนการผลิตของคุณเองก่อนใช้งานจริง