แก้ปัญหาหน้างาน · อาการรายตัว
จุดดำ จุดไหม้ และคราบดำในชิ้นงาน
มาจากเม็ด หรือเกิดในเครื่อง
จุดดำมีสองแหล่งใหญ่ คือมากับวัตถุดิบตั้งแต่ก่อนเข้าเครื่อง กับเนื้อพลาสติกที่ค้างอยู่ในจุดอับของเครื่องจนไหม้แล้วหลุดออกมา หน้านี้ไล่วิธีแยกสองแหล่งนี้ด้วยการตรวจที่เรียงจากถูกที่สุดไปแพงที่สุด และบอกตรงๆ ว่าสารเติมแต่งช่วยได้แค่ส่วนเดียว
ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ต.ค. 2569 · อ่านประมาณ 7 นาที
ดูให้แน่ว่าเป็นจุดดำแบบไหน
จุดดำคือเศษสีดำหรือน้ำตาลเข้มขนาดเล็กที่ฝังอยู่ในเนื้อหรือที่ผิวชิ้นงาน เห็นชัดที่สุดในชิ้นงานสีขาว สีใส และสีอ่อน จุดสังเกตสำคัญคือ ตำแหน่งสุ่ม ไม่ได้อยู่ที่เดิมทุกช็อต
- จุดดำจากเนื้อที่เสื่อม เป็นเกล็ดหรือเม็ดคาร์บอนสีดำหรือน้ำตาล มักออกมามากช่วงเริ่มเดินเครื่อง หลังหยุดพัก หรือหลังเปลี่ยนวัสดุ
- จุดจากสิ่งปนเปื้อน เป็นเศษพลาสติกชนิดอื่น ฝุ่น เศษโลหะ หรือเศษกระดาษ รูปร่างและสีไม่สม่ำเสมอ มักพบในเม็ดรีไซเคิลหรือ regrind ที่เก็บไม่ดี
- รอยไหม้ที่ปลายทางไหล (burn mark) เป็นอาการคนละแบบ เกิดที่ตำแหน่งเดิมทุกช็อต ตรงจุดที่เนื้อเติมเต็มเป็นที่สุดท้าย มาจากอากาศที่ระบายไม่ทันแล้วถูกอัดจนร้อน ต้องแก้ที่ vent และความเร็วฉีด ไม่ใช่เรื่องในหน้านี้
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเป็นอาการไหน ดูภาพรวมได้ใน ตารางแก้ปัญหาหน้างาน
กลไก: เนื้อค้างในจุดอับแล้วไหม้
พลาสติกหลอมส่วนใหญ่ไหลผ่านกระบอกและออกไปเป็นชิ้นงานภายในไม่กี่ช็อต แต่ในจุดที่การไหลช้าหรือมีซอก เช่น รอยขูดบนเกลียวสกรู ร่องรอบ check ring เกลียวหัวฉีดที่ไม่แนบสนิท และมุมอับใน hot runner เนื้อบางส่วนจะค้างอยู่นานมาก ความร้อนที่ต่อเนื่องทำให้เนื้อตรงนั้นเสื่อม เปลี่ยนเป็นสีเหลือง น้ำตาล จนเป็นคาร์บอนเกาะผิวโลหะ เมื่อชั้นคาร์บอนหนาพอ แรงเฉือนหรือการเปลี่ยนอุณหภูมิจะทำให้มันหลุดเป็นเกล็ดเล็กๆ ไหลไปกับเนื้อใหม่ แล้วปรากฏเป็นจุดดำในชิ้นงาน
ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ จุดดำที่เกิดในเครื่องเป็นปัญหาเรื่องเวลาและที่ค้าง ยิ่งเนื้อค้างนานและร้อนนาน ยิ่งเสื่อม การปรับสูตรช่วยชะลอการเสื่อมได้ แต่คราบที่เกาะแน่นแล้วต้องเอาออกด้วยการทำความสะอาดเชิงกล
สาเหตุ 4 กลุ่ม
1. วัตถุดิบ
เม็ดรีไซเคิลหรือ regrind ที่มีสิ่งปนเปื้อน เม็ดที่เคยผ่านความร้อนมาหลายรอบจนเริ่มเสื่อม และเศษที่บดจากชิ้นงานที่มีจุดดำอยู่แล้ว ซึ่งทำให้ปัญหาวนกลับเข้าเครื่องซ้ำ
2. การจัดเก็บและขนถ่าย
ฮอปเปอร์ เครื่องอบ ท่อลำเลียง และถังผสมที่ไม่ได้ทำความสะอาด มีฝุ่นหรือเศษเม็ดเก่าค้าง ถุงที่เปิดทิ้งไว้ในพื้นที่ฝุ่นมาก และเครื่องบด regrind ที่มีเศษจากงานก่อนค้างอยู่
3. Process
อุณหภูมิกระบอกหรือ hot runner สูงเกินช่วงที่ผู้ผลิตเม็ดแนะนำ เนื้อค้างในกระบอกนานเกินเพราะช็อตเล็กเมื่อเทียบกับความจุกระบอก การหยุดเครื่องโดยไม่ลดอุณหภูมิ และการเปลี่ยนวัสดุหรือสีโดย purge ไม่พอ
4. เครื่องและแม่พิมพ์
รอยขูดหรือการสึกบนสกรูและผนังกระบอก check ring ที่สึก หัวฉีดที่ประกอบไม่แนบสนิทจนเกิดซอก และมุมอับใน hot runner ทั้งหมดนี้เป็นที่สะสมคราบไหม้ อ่านพื้นฐานของเครื่องฉีดได้ใน การฉีดพลาสติก
ตรวจทีละขั้น จากถูกไปแพง
- ดูเม็ดบนถาดสีขาว เทเม็ดหลัก masterbatch และ regrind แยกกันลงถาดสีขาว ดูใต้แสงสว่าง ถ้าเจอจุดดำในเม็ดแล้ว ปัญหาเริ่มก่อนเข้าเครื่อง
- Purge ออกนอกแม่พิมพ์แล้วดูเนื้อ ถ้าเม็ดสะอาดแต่เนื้อที่ purge ออกมามีจุดดำ แปลว่าเกิดในกระบอกหรือหัวฉีด
- จดเวลาที่จุดดำเกิด ถ้าออกมามากช่วงเริ่มเครื่อง หลังพัก หรือหลังเปลี่ยนสี แล้วค่อยๆ ลดลง แปลว่าเนื้อเสื่อมระหว่างหยุด ถ้าออกสม่ำเสมอตลอด แปลว่ามีจุดอับที่ค้างเนื้ออยู่ประจำ
- เทียบขนาดช็อตกับความจุกระบอก แนวทางทั่วไปในอุตสาหกรรมคือขนาดช็อตควรอยู่ราว 20–80% ของความจุกระบอก ถ้าช็อตเล็กมากเมื่อเทียบกับกระบอก เนื้อจะค้างนาน ควรพิจารณาย้ายแม่พิมพ์ไปเครื่องที่เล็กลง
- ตรวจอุณหภูมิทุกโซน รวมหัวฉีดและ hot runner เทียบกับช่วงที่ผู้ผลิตเม็ดแนะนำ และวัดอุณหภูมิเนื้อที่ purge ออกมาจริง เพราะค่าบนหน้าจออาจไม่ตรงกับเนื้อ
- ตรวจฮอปเปอร์ เครื่องอบ และท่อลำเลียง หาฝุ่น เศษเม็ดเก่า และคราบที่ค้าง
- ถอดสกรู check ring หัวฉีด และ hot runner มาตรวจ เป็นขั้นที่แพงที่สุดเพราะต้องหยุดเครื่อง ถ้าเจอคราบดำเกาะแน่นหรือรอยสึก ต้องทำความสะอาดเชิงกลและเปลี่ยนชิ้นส่วนที่สึก
ตาราง สาเหตุ → วิธีตรวจ → วิธีแก้
| สาเหตุ | วิธีตรวจ | วิธีแก้ |
|---|---|---|
| จุดดำมากับเม็ดหรือ regrind | ดูเม็ดแต่ละชนิดบนถาดสีขาว | แจ้งผู้ขาย คัดล็อตที่มีปัญหาออก ไม่บดชิ้นงานที่มีจุดดำกลับมาใช้ |
| ฝุ่นและเศษเก่าในระบบขนถ่าย | ตรวจฮอปเปอร์ เครื่องอบ ท่อ และเครื่องบด | กำหนดรอบทำความสะอาด ปิดถุงและถังเม็ดเสมอ |
| เนื้อเสื่อมระหว่างหยุดเครื่อง | จุดดำมากช่วงเริ่มเครื่องแล้วลดลง | ลดอุณหภูมิระหว่างพักนาน purge ก่อนหยุดและหลังเริ่ม |
| เนื้อค้างในกระบอกนาน | เทียบขนาดช็อตกับความจุกระบอก | ย้ายแม่พิมพ์ไปเครื่องที่ขนาดเหมาะกว่า |
| อุณหภูมิสูงเกิน | วัดอุณหภูมิเนื้อที่ purge ออกมา | ลดลงตามช่วงที่ผู้ผลิตเม็ดแนะนำ |
| Purge ไม่พอเมื่อเปลี่ยนวัสดุหรือสี | จุดดำหรือลายสีเก่าออกมาหลังเปลี่ยนงาน | ทำขั้นตอน purge เป็นมาตรฐาน ใช้ purging compound ที่เหมาะกับเม็ด |
| รอยขูดหรือสึกบนสกรูและกระบอก | ถอดสกรูตรวจผิวเกลียว | ขัดทำความสะอาด ซ่อมหรือเปลี่ยนสกรู |
| Check ring หรือหัวฉีดมีซอก | ถอดตรวจคราบดำรอบ check ring และเกลียวหัวฉีด | ทำความสะอาด เปลี่ยนชิ้นที่สึก ประกอบให้แนบสนิท |
| มุมอับใน hot runner | เนื้อ purge จากกระบอกสะอาด แต่ชิ้นงานยังมีจุดดำ | ทำความสะอาด hot runner ตรวจ heater และ thermocouple |
ช่วง 20–80% ของความจุกระบอกเป็นแนวทางทั่วไปในอุตสาหกรรม ต้องดูคำแนะนำของผู้ผลิตเครื่องและเม็ดประกอบ
สารเติมแต่งช่วยได้แค่ไหน
คำตอบตรงๆ คือ ช่วยได้เฉพาะส่วนที่เป็นการเสื่อมจากความร้อน ส่วนคราบที่เกาะแน่นในเครื่องและสิ่งปนเปื้อนในเม็ด ต้องแก้ด้วยการทำความสะอาดและคุมวัตถุดิบ ทางเลือกที่มีอยู่จริงมีดังนี้ รวมทางที่ ACS ไม่ได้ขาย
- ระบบ antioxidant ที่เหมาะกับงาน ชะลอการเสื่อมของเนื้อระหว่างหลอม มีประโยชน์ในงานที่เนื้อค้างนาน ใช้ regrind สัดส่วนสูง หรือใช้เม็ดรีไซเคิลที่ผ่านความร้อนมาแล้วหลายรอบ แต่ไม่ได้ลบคราบที่ไหม้ไปแล้ว อ่านเรื่องเม็ดรีไซเคิลได้ใน ใช้เม็ดรีไซเคิลแล้วมีกลิ่น MFI แกว่ง
- Purging compound ช่วยดันเนื้อเก่าและคราบที่ยังหลวมออกตอนเปลี่ยนวัสดุหรือสี มีผู้ผลิตเฉพาะทางหลายราย ไม่อยู่ในรายการสินค้าของ ACS
- การกรองพลาสติกหลอมตอนผลิตเม็ดรีไซเคิล ตะแกรงกรองใน screen changer ดักสิ่งปนเปื้อนก่อนตัดเม็ด เป็นการแก้ที่ต้นทาง ไม่ใช่ที่เครื่องฉีด อ่านขั้นตอนได้ใน จากเกล็ดสู่เม็ดรีไซเคิล
สิ่งที่สารเติมแต่ง แก้ไม่ได้: คราบคาร์บอนที่เกาะแน่นในรอยขูด check ring หัวฉีด และ hot runner สิ่งปนเปื้อนที่มากับเม็ด และระบบขนถ่ายที่สกปรก
ข้อควรระวังทางเทคนิค
ค่าการเติม (let-down ratio) และข้อมูลทางเทคนิคในหน้านี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่การรับประกันคุณสมบัติ ต้องยืนยันด้วยการทดลองในกระบวนการผลิตของคุณเองก่อนใช้งานจริง
FAQ
คำถามที่พบบ่อยเรื่องจุดดำ
จุดดำออกมาเยอะหลังเริ่มเดินเครื่องหรือหลังหยุดพัก แล้วค่อยๆ หายไป เพราะอะไร
ระหว่างหยุดเครื่อง พลาสติกที่ค้างในกระบอก หัวฉีด และ hot runner ยังร้อนอยู่โดยไม่ได้ไหลออก จึงเสื่อมและเกิดคราบไหม้ เมื่อเริ่มฉีดใหม่ คราบเหล่านี้หลุดออกมาเป็นจุดดำในชิ้นงานช่วงแรก ทางแก้คือลดอุณหภูมิกระบอกระหว่างพักนาน purge ก่อนหยุดและหลังเริ่มเครื่อง และคัดชิ้นงานช่วงแรกออก ถ้าจุดดำยังออกต่อเนื่องหลังเครื่องนิ่งแล้ว แปลว่ามีจุดอับในเครื่องที่เนื้อค้างอยู่ตลอด ต้องถอดตรวจ
จุดดำมาจากเม็ดพลาสติกหรือเกิดในเครื่องฉีด แยกอย่างไร
เทเม็ดหลัก masterbatch และ regrind ลงบนถาดสีขาวแยกกันแล้วดูใต้แสงสว่าง ถ้าเจอเม็ดที่มีจุดดำหรือเศษไหม้ ปัญหาเริ่มจากวัตถุดิบหรือการจัดเก็บ ถ้าเม็ดสะอาด ให้ purge ออกนอกแม่พิมพ์แล้วดูเนื้อที่ purge ออกมา ถ้าเนื้อ purge มีจุดดำ แปลว่าเกิดในเครื่อง ถ้าทั้งเม็ดและเนื้อ purge สะอาด แต่ชิ้นงานยังมีจุดดำ ให้ตรวจ hot runner และแม่พิมพ์
ใช้ purging compound แล้วจุดดำยังไม่หาย ต้องทำอย่างไรต่อ
Purging compound ช่วยดันเนื้อเก่าและคราบที่ยังหลวมออก แต่คราบคาร์บอนที่เกาะแน่นในรอยขูดบนสกรู check ring ที่สึก หรือเกลียวหัวฉีดที่ไม่แนบสนิทจะไม่หลุดด้วยการ purge อย่างเดียว ถ้า purge แล้วจุดดำลดลงชั่วคราวแล้วกลับมาอีก ต้องถอดสกรู check ring หัวฉีด และ hot runner มาตรวจ ทำความสะอาดเชิงกล และเปลี่ยนชิ้นส่วนที่สึกหรอ
เม็ดรีไซเคิลมีจุดดำมาตั้งแต่ในเม็ด แก้ที่เครื่องฉีดได้ไหม
แก้ที่เครื่องฉีดแทบไม่ได้ เพราะจุดดำเหล่านี้คือสิ่งปนเปื้อนหรือเนื้อที่ไหม้มาก่อนแล้ว ต้องแก้ที่ต้นทาง ได้แก่ การคัดแยก การล้าง และการกรองพลาสติกหลอมตอนผลิตเม็ดรีไซเคิล ควรขอให้ผู้ขายแจ้งวิธีตรวจจุดดำรายล็อต และเก็บตัวอย่างแต่ละล็อตไว้เทียบ ถ้าจุดดำในเม็ดเกินที่ชิ้นงานรับได้ ให้ลดสัดส่วนเม็ดรีไซเคิลในงานที่ผิวต้องสวย
จุดดำไม่หายแม้ purge แล้ว?
ส่งรูปชิ้นงาน รูปเม็ดบนถาดสีขาว และเนื้อที่ purge ออกมาทาง LINE ทีมเทคนิคจะช่วยแยกว่าต้นเหตุอยู่ที่วัตถุดิบ process หรือตัวเครื่อง