แก้ปัญหาหน้างาน · อาการรายตัว
ตาปลา (gels / fish eyes) ในฟิล์ม
เม็ดเล็กๆ ในฟิล์มมาจากไหน แก้ตรงไหนก่อน
ตาปลาไม่ได้มีสาเหตุเดียว จุดที่หน้าตาคล้ายกันในฟิล์มอาจเป็นเนื้อพลาสติกที่เสื่อมจนเชื่อมขวาง เนื้อที่หลอมไม่หมด สิ่งปนเปื้อน หรือ masterbatch ที่กระจายไม่ดี วิธีแก้ของแต่ละแบบต่างกันมาก หน้านี้จึงเริ่มจากการแยกชนิดก่อน แล้วไล่วิธีตรวจจากถูกที่สุดไปแพงที่สุด
ฝ่ายการตลาด บริษัท แอดวานซ์ เคม โซลูชั่น จำกัด · 22 ต.ค. 2569 · อ่านประมาณ 7 นาที
ดูให้แน่ว่าเป็นตาปลาแบบไหน
ตาปลาคือจุดนูนหรือเม็ดเล็กๆ ในเนื้อฟิล์ม เห็นชัดเมื่อส่องฟิล์มย้อนแสง มักเป็นเลนส์นูนและมีหางยาวตามทิศรีด (machine direction) เพราะจุดนั้นแข็งหรือหนืดกว่าเนื้อรอบข้าง ฟิล์มจึงยืดรอบจุดนั้นไม่เท่ากัน ตาปลาที่พบบ่อยแบ่งได้ 5 แบบ
- เจลจากการเสื่อม (oxidised / crosslinked) แข็ง ไม่หลอมกลับเมื่ออุ่น หลายจุดมีแกนสีเหลือง น้ำตาล หรือดำ มาจากเนื้อที่ค้างในเครื่องร้อนนานเกินไป
- เนื้อหลอมไม่หมด หรือส่วนที่สายโซ่ยาวผิดปกติ (unmelted / high-MW) ใส ไม่มีสี หลอมกลับได้เมื่ออุ่น เกิดเมื่ออุณหภูมิหรือการผสมไม่พอ หรือเม็ดล็อตนั้นมีส่วนนี้มาก
- สิ่งปนเปื้อน พลาสติกต่างชนิด ฝุ่น เศษโลหะ หรือเส้นใยกระดาษจากเม็ดรีไซเคิล มักเห็นสิ่งแปลกปลอมเมื่อตัดดู
- MB หรือสารเติมแต่งกระจายไม่ดี จุดมีสีเข้มหรือขุ่นกว่ารอบข้าง และหายเมื่อรีดเม็ดหลักอย่างเดียว
- ช่องว่างจากความชื้นหรือสารระเหย ไม่ใช่เจลจริงเพราะข้างในกลวง แต่หน้างานมักเรียกรวมกัน
จุดที่หน้าตาคล้ายตาปลาแต่ไม่ใช่: ฝุ่นที่ติดผิวฟิล์ม (เช็ดออกได้) และอนุภาค antiblock ที่ตั้งใจใส่ (เล็กและกระจายสม่ำเสมอ ดูหน้า ฟิล์มติดกัน ลอกยาก)
กลไก: ตาปลาเกิดตรงไหนในไลน์
เม็ดพลาสติกถูกหลอมและผสมในกระบอกสกรู ผ่านตะแกรงกรอง (screen pack) แล้วไหลผ่านหัวดายออกมาเป็นฟิล์ม ตาปลาเกิดได้ตั้งแต่ต้นทาง เช่นเจลที่มากับเม็ดหรือสิ่งปนเปื้อนในเม็ดรีไซเคิล ไปจนถึงในเครื่อง คือเนื้อที่ค้างในจุดอับ ซึ่งการไหลช้าจนเนื้อถูกความร้อนนานกว่าปกติ เสื่อมและเชื่อมขวาง แล้วหลุดเข้ากระแสเป็นระยะ
ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ อย่าแก้ตาปลาก่อนรู้ชนิด เจลจากการเสื่อมแก้ที่เครื่องและความร้อน เนื้อหลอมไม่หมดแก้ที่อุณหภูมิและการผสม ส่วนสิ่งปนเปื้อนแก้ที่วัตถุดิบและการกรอง ถ้าใช้วิธีของแบบหนึ่งกับอีกแบบ จะเสียเวลาและอาจทำให้แย่ลง
สาเหตุ 4 กลุ่ม
1. วัตถุดิบ
เม็ดล็อตที่มีเจลติดมาจากผู้ผลิต เม็ดรีไซเคิลหรือ regrind ที่มีสิ่งปนเปื้อนหรือผ่านความร้อนมาหลายรอบ และส่วนผสมที่ชื้น เช่นตัวเติมหรือเม็ดรีไซเคิลที่ผ่านการล้าง พื้นฐานเรื่องเม็ดดูได้ใน รู้จักเม็ดพลาสติก
2. Masterbatch และสารเติมแต่ง
MB ที่ pigment หรือสารเติมแต่งกระจายไม่ดีตั้งแต่ขั้น compound carrier ที่หนืดหรือเป็นพอลิเมอร์คนละชนิดกับเม็ดหลักจนผสมเข้ากันไม่ทัน และระบบ antioxidant ที่ไม่พอสำหรับอุณหภูมิและเวลาค้างของไลน์
3. เครื่องและหัวดาย
จุดอับใน adapter ตะแกรง และหัวดาย ผิวสกรูหรือกระบอกที่สึกจนเนื้อเกาะ ตะแกรงกรองที่ขาดหรือตัน และคราบที่สะสมในหัวดาย (die build-up) ซึ่งหลุดออกมาเป็นระยะ
4. Process
อุณหภูมิต่ำเกินจนหลอมไม่หมด อุณหภูมิสูงเกินหรือรอบรีดช้าจนเนื้อค้างนาน การหยุดไลน์โดยปล่อยเนื้อค้างในเครื่องร้อน และการล้างเครื่องตอนเปลี่ยนวัสดุหรือสีที่ไม่หมด อ่านภาพรวมของไลน์รีดได้ที่ การรีด (Extrusion)
ตรวจทีละขั้น จากถูกไปแพง
- นับตาปลาให้เป็นตัวเลข ตัดฟิล์มขนาดเท่ากันทุกครั้ง ส่องย้อนแสงแล้วนับ บันทึกพร้อมเวลาและล็อต ถ้าไม่มีตัวเลข จะบอกไม่ได้ว่าสิ่งที่ปรับช่วยหรือไม่
- ตัดตาปลามาดูด้วยแว่นขยายหรือกล้องจุลทรรศน์ แกนดำหรือน้ำตาลมักเป็นเนื้อเสื่อม ใสไม่มีสีมักเป็นเนื้อหลอมไม่หมด เห็นเส้นใยหรือเศษแปลกปลอมคือสิ่งปนเปื้อน ข้างในกลวงคือความชื้นหรือสารระเหย ถ้ามีแผ่นร้อน ลองอุ่นชิ้นที่ตัดมา ตาปลาที่หลอมกลับได้ชี้ไปทางหลอมไม่หมด ตาปลาที่ยังแข็งอยู่ชี้ไปทางเนื้อเชื่อมขวางหรือสิ่งปนเปื้อน
- ดูจังหวะที่เกิด เกิดมากหลังเริ่มเครื่องหรือหลังหยุด เพิ่มขึ้นตามวันที่เดินเครื่อง หรือเปลี่ยนตามล็อตเม็ด แต่ละแบบชี้ไปคนละกลุ่มสาเหตุ
- รีดเม็ดหลักอย่างเดียว ไม่ใส่ MB และ regrind ช่วงสั้นๆ ถ้าตาปลาหายหรือลดลงชัด ปัญหาอยู่ที่ส่วนผสม ไม่ใช่เครื่อง
- เปลี่ยนล็อตเม็ดและตรวจ carrier ของ MB ส่งตัวอย่างฟิล์มพร้อมเลขล็อตให้ผู้ผลิตเม็ด และถามผู้ทำ MB ว่า carrier เป็นพอลิเมอร์อะไรและหนืดใกล้เม็ดหลักหรือไม่
- ตรวจตะแกรงกรองทุกครั้งที่เปลี่ยน ดูว่าขาดหรือตัน และดูว่าความดันหน้าตะแกรงขึ้นเร็วผิดปกติหรือไม่ ถ้าขึ้นเร็ว แปลว่ามีของให้ดักมาก ให้ย้อนไปหาต้นทาง
- ทบทวนอุณหภูมิ เวลาค้าง และล้างหรือถอดหัวดายทำความสะอาด ข้อนี้ต้องหยุดไลน์จึงแพงที่สุด ทำเมื่อข้อด้านบนชี้ว่าเป็นเนื้อเสื่อมจากจุดอับ
ตาราง สาเหตุ → วิธีตรวจ → วิธีแก้
| สาเหตุ | วิธีตรวจ | วิธีแก้ |
|---|---|---|
| เนื้อเสื่อมค้างในจุดอับ | ตาปลามีแกนเหลืองหรือดำ จำนวนเพิ่มตามเวลาเดินเครื่อง | วางรอบล้างและถอดทำความสะอาด adapter และหัวดาย ลดจุดอับเมื่อปรับปรุงเครื่อง |
| อุณหภูมิสูงหรือเนื้อค้างนาน | เกิดมากหลังหยุดเครื่องหรือช่วงรอบรีดช้า | ปรับโปรไฟล์อุณหภูมิ ไม่ปล่อยเนื้อค้างในเครื่องร้อนนานตอนหยุดไลน์ |
| หลอมไม่หมด ผสมไม่พอ | ตาปลาใส ไม่มีสี หลอมกลับได้เมื่ออุ่น | ปรับโปรไฟล์อุณหภูมิ เพิ่มการผสม ทบทวนการออกแบบสกรูเมื่อเปลี่ยนเกรดเม็ด |
| เม็ดล็อตนั้นมีเจลมาก | เปลี่ยนล็อตแล้วจำนวนตาปลาเปลี่ยนชัด | แจ้งผู้ผลิตเม็ดพร้อมตัวอย่างฟิล์ม จำนวนที่นับได้ และเลขล็อต |
| MB กระจายไม่ดี หรือ carrier ไม่เข้ากัน | รีดเม็ดหลักอย่างเดียวแล้วหาย ตาปลามีสีหรือขุ่นกว่ารอบข้าง | ใช้ MB ที่ carrier เข้ากับเม็ดหลักและกระจายตัวดี |
| สิ่งปนเปื้อนในเม็ดรีไซเคิลหรือ regrind | ตัดดูแล้วเจอเส้นใย พลาสติกต่างชนิด หรือเศษแปลกปลอม | คัดแยกและกรองตั้งแต่ขั้นทำเม็ด คุมสัดส่วนผสมให้คงที่ |
| ตะแกรงกรองขาดหรือตัน | ตรวจตะแกรงที่ถอดออก ดูความดันหน้าตะแกรง | เปลี่ยนตามรอบ ใช้ชั้นรองรับให้ตะแกรงละเอียดไม่ขาด |
| ความชื้นหรือสารระเหย | ตาปลากลวง ลดลงเมื่ออบส่วนผสมที่สงสัย | อบตัวเติม MB ที่มีตัวเติมสูง หรือเม็ดรีไซเคิลก่อนใช้ |
| ฝุ่นจากระบบลำเลียง | เกิดสุ่ม เจอสิ่งแปลกปลอมสีเข้มเมื่อตัดดู | ปิดฝาถังและฮอปเปอร์ ทำความสะอาดท่อลำเลียงตามรอบ |
สารเติมแต่งช่วยได้แค่ไหน
ต่างจากรอยยุบหรือครีบ ตาปลาเป็นปัญหาที่ สูตรมีส่วนจริง แต่ช่วยได้เฉพาะบางชนิด ทางเลือกที่มีอยู่จริงมีดังนี้ รวมทางที่ ACS ไม่ได้ขาย
- Antioxidant ลดการเสื่อมของเนื้อระหว่างหลอม จึงลดเจลจากการเสื่อมได้ โดยเฉพาะเนื้อที่ผ่านความร้อนมาหลายรอบอย่าง regrind และเม็ดรีไซเคิล แต่ไม่ช่วยถ้าจุดอับในเครื่องยังอยู่
- MB ที่ carrier เข้ากับเม็ดหลัก carrier ที่เป็นพอลิเมอร์เดียวกันและหนืดใกล้เคียงผสมเข้ากันง่ายกว่า หลักการเดียวกับเรื่อง ลายสี สีไม่สม่ำเสมอ ถ้าตัดจุดมาดูแล้วแกนเป็นผงแร่สีขาว ให้ตรวจการกระจายตัวของ antiblock MB ด้วย
- Processing aid (PPA) ช่วยลดคราบสะสมที่หัวดายในงานฟิล์มบางประเภท ซึ่งเป็นแหล่งหนึ่งของจุดที่หลุดออกมา ไม่อยู่ในรายการสินค้าของ ACS
- Purging compound ช่วยดันเนื้อเก่าออกตอนเปลี่ยนวัสดุหรือสี มีผู้ผลิตเฉพาะทางหลายราย ไม่อยู่ในรายการสินค้าของ ACS
สำหรับเม็ดรีไซเคิล ตาปลาส่วนใหญ่ต้องจัดการตั้งแต่ขั้นทำเม็ด ด้วยการคัดแยก ไล่ก๊าซ และกรองพลาสติกหลอม อ่านได้ที่ จากเกล็ดสู่เม็ดรีไซเคิล และการตรวจทุกล็อต และ เม็ดรีไซเคิลมีกลิ่น คุณภาพไม่นิ่ง
สิ่งที่สารเติมแต่ง แก้ไม่ได้: จุดอับในเครื่อง สกรูหรือกระบอกที่สึก ตะแกรงที่ขาด และสิ่งปนเปื้อนที่อยู่ในเม็ดแล้ว
ข้อควรระวังทางเทคนิค
ค่าการเติม (let-down ratio) และข้อมูลทางเทคนิคในหน้านี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไป ไม่ใช่การรับประกันคุณสมบัติ ต้องยืนยันด้วยการทดลองในกระบวนการผลิตของคุณเองก่อนใช้งานจริง
FAQ
คำถามที่พบบ่อยเรื่องตาปลาในฟิล์ม
ทำไมตาปลาเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ หลังเดินเครื่องไปหลายวัน
อาการแบบนี้มักมาจากเนื้อที่ค้างในจุดอับ เช่น รอยต่อ adapter มุมในหัวดาย หรือผิวสกรูที่สึก เนื้อส่วนนั้นถูกความร้อนนานจนเสื่อมและเชื่อมขวาง แล้วหลุดออกมาเป็นระยะ จำนวนจึงเพิ่มตามเวลาเดินเครื่อง ทางแก้หลักคือวางรอบล้างและถอดทำความสะอาดตามแผน ลดเวลาที่เนื้อค้างในเครื่องร้อนตอนหยุดไลน์ และใช้ระบบ antioxidant ที่พอสำหรับอุณหภูมิกระบวนการ
ใช้ตะแกรงกรองละเอียดขึ้นแก้ตาปลาได้ไหม
ได้บางส่วน ตะแกรงที่ละเอียดขึ้นดักสิ่งปนเปื้อนและเนื้อที่ไม่หลอมขนาดใหญ่ได้มากขึ้น แต่ความดันหน้าตะแกรงและอุณหภูมิเนื้อจะสูงขึ้น ตะแกรงตันเร็วขึ้น และเจลที่นิ่มอาจถูกบีบผ่านหรือถูกเฉือนให้เล็กลงแทนที่จะถูกดักไว้ ตะแกรงจึงเป็นตัวช่วย ไม่ใช่การแก้ที่ต้นเหตุ ควรหาให้ได้ก่อนว่าตาปลาเป็นชนิดไหนและมาจากไหน
ใส่เม็ดรีไซเคิลแล้วตาปลาเพิ่มขึ้น ต้องเลิกใช้ไหม
ไม่จำเป็น ให้ตัดตาปลามาดูก่อนว่าเป็นสิ่งปนเปื้อน เนื้อเสื่อม หรือพลาสติกต่างชนิด แล้วถามผู้ผลิตเม็ดรีไซเคิลว่ากรองพลาสติกหลอมและตรวจแต่ละล็อตอย่างไร ทางที่ใช้กันคือคุมสัดส่วนผสมให้คงที่ เสริม antioxidant ให้เนื้อที่ผ่านความร้อนมาหลายรอบ และในฟิล์มหลายชั้นให้ใช้เม็ดรีไซเคิลในชั้นกลางแทนชั้นผิว
ตาปลากับจุดจากสาร antiblock ต่างกันอย่างไร
อนุภาค antiblock ถูกออกแบบให้เล็กและกระจายทั่วฟิล์มอย่างสม่ำเสมอ จึงทำให้ฟิล์มขุ่นขึ้นเล็กน้อยแต่ไม่เห็นเป็นจุดเด่น ส่วนตาปลาใหญ่กว่า กระจายไม่สม่ำเสมอ มักเป็นเลนส์นูนและมีหางยาวตามทิศรีด แต่ถ้า antiblock จับตัวเป็นก้อนเพราะ MB กระจายไม่ดี ก็เห็นเป็นจุดได้ ให้ตัดจุดมาดู ถ้าแกนเป็นผงแร่สีขาว ให้ตรวจการกระจายตัวของ antiblock MB
ตาปลาในฟิล์มหาต้นเหตุไม่เจอ?
ส่งรูปฟิล์มที่ส่องย้อนแสง รูปตาปลาที่ตัดมาดู และชนิดเม็ดกับ MB ที่ใช้มาทาง LINE ทีมเทคนิคจะช่วยแยกว่าเป็นเรื่องวัตถุดิบ สูตร หรือเครื่อง